Darslar 29 · 1 ta dars · P.Q. Habibullayev, A. Boydedayev, A.D. Bahromov, J.E. Usarov, K.T. Suyarov, M.K. Yuldasheva. Fizika. Umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 8-sinfi uchun darslik, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 3-nashri. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
29
Masalalar yechish
Darslik: 84–85-betlar
MaqsadKondensatorlarga oid masalalarni yechish: sig‘im, zaryad, kuchlanish va ulanishlar bo‘yicha.
Yangi so‘zlar
sig‘im · capacitancezaryad saqlanishi · charge conservationkuchlanish taqsimoti · voltage distributionbirliklar o‘tkazish · unit conversion
Tushuntirish
Kondensator masalalarida avval nima ma’lum va nima topilishi kerakligini aniqlang, birliklarni (µF, nF, pF → F; µC → C) bir xil qiling. Asosiy munosabat C = q/U, undan q = C·U va U = q/C kelib chiqadi. Parallel ulanishda kuchlanish bir xil, umumiy sig‘im C = C₁ + C₂ + …; ketma-ket ulanishda har bir kondensatorda zaryad bir xil, kuchlanishlar qo‘shiladi, 1/C = 1/C₁ + 1/C₂ + …. Ketma-ket ulangan kondensatorlarda kuchlanish sig‘imga teskari taqsimlanadi: sig‘imi kichik kondensatorda kuchlanish katta. Yassi kondensator uchun C = εε₀S/d dan foydalaning va masofa mm bo‘lsa metrga o‘tkazishni unutmang. Oxirida javobning kattaligini baholab ko‘ring.
Namunalar
2 µF va 3 µF parallel, U = 10 V. C = 2 + 3 = 5 µF; q = C·U = 5 · 10 = 50 µC.
Mustaqil masala tuzing: ikki kondensator sig‘imini va manba kuchlanishini o‘zingiz tanlab, ketma-ket ulanishda har birining kuchlanishini toping. Yechimni daftarda tekshiring: kuchlanishlar yig‘indisi manbaga teng bo‘lishi kerak.
Mashq
1
Ketma-ket ulangan kondensatorlarda nima bir xil bo‘ladi?
Har bir kondensatordagi zaryad.
2
C = 8 µF kondensator 25 V gacha zaryadlandi. Zaryad necha µC?
200
3
Parallel ulangan 3 µF va 9 µF 20 V ga ulandi. Umumiy zaryad necha µC?
240
4
Nima uchun ketma-ket ulangan kondensatorlarda kichik sig‘imli kondensatorga ko‘proq kuchlanish tushadi?
Zaryad bir xil, U = q/C, shuning uchun C kichik bo‘lsa U katta.