ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Fizika

Kondensator masalalari

Darslar 29 · 1 ta dars · P.Q. Habibullayev, A. Boydedayev, A.D. Bahromov, J.E. Usarov, K.T. Suyarov, M.K. Yuldasheva. Fizika. Umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 8-sinfi uchun darslik, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 3-nashri. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
29

Masalalar yechish

Darslik: 84–85-betlar
MaqsadKondensatorlarga oid masalalarni yechish: sig‘im, zaryad, kuchlanish va ulanishlar bo‘yicha.
Yangi so‘zlar
sig‘im · capacitancezaryad saqlanishi · charge conservationkuchlanish taqsimoti · voltage distributionbirliklar o‘tkazish · unit conversion
Tushuntirish

Kondensator masalalarida avval nima ma’lum va nima topilishi kerakligini aniqlang, birliklarni (µF, nF, pF → F; µC → C) bir xil qiling. Asosiy munosabat C = q/U, undan q = C·U va U = q/C kelib chiqadi. Parallel ulanishda kuchlanish bir xil, umumiy sig‘im C = C₁ + C₂ + …; ketma-ket ulanishda har bir kondensatorda zaryad bir xil, kuchlanishlar qo‘shiladi, 1/C = 1/C₁ + 1/C₂ + …. Ketma-ket ulangan kondensatorlarda kuchlanish sig‘imga teskari taqsimlanadi: sig‘imi kichik kondensatorda kuchlanish katta. Yassi kondensator uchun C = εε₀S/d dan foydalaning va masofa mm bo‘lsa metrga o‘tkazishni unutmang. Oxirida javobning kattaligini baholab ko‘ring.

parallelketma-ket
kuchlanishbir xilqo‘shiladi
zaryadqo‘shiladibir xil
sig‘imC = C₁ + C₂1/C = 1/C₁ + 1/C₂
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Elektronika ta’mirchisiga 25 µF li kondensator kerak, qo‘lida ikkita 10 µF va bitta 5 µF bor. Parallel ulansa, sig‘imlar qo‘shiladi: 10 + 10 + 5 = 25 µF, zaryad esa sig‘imga to‘g‘ri proporsional.

Kim ishlatadi

Ta’mirchilar yo‘q qismning o‘rniga mavjudlaridan birlashma yig‘adi, quvvat manbalarini loyihalovchilar kerakli sig‘imni tanlaydi, havaskor yig‘uvchilar qismlar ro‘yxatini rejalashtiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Suv idishi bilan solishtiring: keng idishda bir xil balandlikda suv ko‘proq bo‘ladi, sig‘imi katta kondensatorda esa bir xil kuchlanishda zaryad ko‘proq bo‘ladi. Qog‘ozga ikki xil kenglikdagi idish chizib, shuni yozing.

Namunalar
2 µF3 µF10 V+−
2 µF va 3 µF parallel, U = 10 V. C = 2 + 3 = 5 µF; q = C·U = 5 · 10 = 50 µC.
90 V+−6 µF3 µF
6 µF va 3 µF ketma-ket, jami 90 V. C = 6 · 3 : 9 = 2 µF; q = 2 · 90 = 180 µC (har birida). U₁ = 180 : 6 = 30 V, U₂ = 180 : 3 = 60 V; 30 + 60 = 90 V.
Sinfda faoliyat

Mustaqil masala tuzing: ikki kondensator sig‘imini va manba kuchlanishini o‘zingiz tanlab, ketma-ket ulanishda har birining kuchlanishini toping. Yechimni daftarda tekshiring: kuchlanishlar yig‘indisi manbaga teng bo‘lishi kerak.

Mashq
1
Ketma-ket ulangan kondensatorlarda nima bir xil bo‘ladi?
2
C = 8 µF kondensator 25 V gacha zaryadlandi. Zaryad necha µC?
3
Parallel ulangan 3 µF va 9 µF 20 V ga ulandi. Umumiy zaryad necha µC?
4
Nima uchun ketma-ket ulangan kondensatorlarda kichik sig‘imli kondensatorga ko‘proq kuchlanish tushadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliIliq quti: ferment tajribasi uchun izolyatsiyaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →