☰ Mundarija · Fizika

Tokning ishi va quvvati

Darslar 30–31 · 2 ta dars · P.Q. Habibullayev, A. Boydedayev, A.D. Bahromov, J.E. Usarov, K.T. Suyarov, M.K. Yuldasheva. Fizika. Umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 8-sinfi uchun darslik, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 3-nashri. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
30

Elektr tokining ishi

Darslik: 88–89-betlar
MaqsadTokning ishi A = IUt va uning boshqa ko‘rinishlarini bilish, ish birligi joulni ishlatish.
Yangi so‘zlar
tokning ishi · work of currentjoul · jouleA = IUt · A = IUtenergiyaning o‘zgarishi · energy conversion
Tushuntirish

Elektr maydon zaryadlarni o‘tkazgich bo‘ylab siljitganda ish bajaradi; bu tokning ishi deyiladi. Zaryad q ni U kuchlanishda ko‘chirishda ish A = qU, tok kuchi I = q/t bo‘lgani uchun A = IUt. Tokning ishi tok kuchi, kuchlanish va vaqtga to‘g‘ri proporsional. Om qonunidan foydalanib, uni A = I²Rt va A = U²t/R ko‘rinishlarda ham yozish mumkin. Ish birligi — joul: 1 J = 1 V · 1 A · 1 s. Bajarilgan ish miqdori elektr energiyasining boshqa turga (issiqlik, yorug‘lik, mexanik) aylangan qismiga teng. Tokning ishini ampermetr, voltmetr va soat yordamida o‘lchash mumkin. Tarmoq (220 V) bilan tajriba o‘tkazish mumkin emas — hisoblashlarni faqat daftarda bajaring.

Namunalar
I = 2 A, U = 10 V, t = 30 s: A = I·U·t = 2 · 10 · 30 = 600 J.
R = 20 Ω, I = 0,5 A, t = 10 s: A = I²Rt = 0,5² · 20 · 10 = 0,25 · 200 = 50 J.
Sinfda faoliyat

Uy vazifasi sifatida qog‘ozda jadval tuzing: I, U, t qiymatlari berilgan 3 ta holat uchun A ni hisoblang. Hech qanday asbobni ulamang.

Mashq
1
Tokning ishi formulasini ayting va birligini yozing.
2
U = 12 V, I = 3 A, t = 20 s. Tokning ishi necha J?
3
R = 10 Ω, I = 2 A, t = 5 s. A = I²Rt necha J?
4
Nima uchun A = IUt bilan A = qU bir xil narsani ifodalaydi?