ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Fizika

Tokning ishi va quvvati

Darslar 30–31 · 2 ta dars · P.Q. Habibullayev, A. Boydedayev, A.D. Bahromov, J.E. Usarov, K.T. Suyarov, M.K. Yuldasheva. Fizika. Umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 8-sinfi uchun darslik, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 3-nashri. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
30

Elektr tokining ishi

Darslik: 88–89-betlar
MaqsadTokning ishi A = IUt va uning boshqa ko‘rinishlarini bilish, ish birligi joulni ishlatish.
Yangi so‘zlar
tokning ishi · work of currentjoul · jouleA = IUt · A = IUtenergiyaning o‘zgarishi · energy conversion
Tushuntirish

Elektr maydon zaryadlarni o‘tkazgich bo‘ylab siljitganda ish bajaradi; bu tokning ishi deyiladi. Zaryad q ni U kuchlanishda ko‘chirishda ish A = qU, tok kuchi I = q/t bo‘lgani uchun A = IUt. Tokning ishi tok kuchi, kuchlanish va vaqtga to‘g‘ri proporsional. Om qonunidan foydalanib, uni A = I²Rt va A = U²t/R ko‘rinishlarda ham yozish mumkin. Ish birligi — joul: 1 J = 1 V · 1 A · 1 s. Bajarilgan ish miqdori elektr energiyasining boshqa turga (issiqlik, yorug‘lik, mexanik) aylangan qismiga teng. Tokning ishini ampermetr, voltmetr va soat yordamida o‘lchash mumkin. Tarmoq (220 V) bilan tajriba o‘tkazish mumkin emas — hisoblashlarni faqat daftarda bajaring.

ƒFormula
A = I · U · t
A = I²Rt = U²t / R
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sayr paytida 12 V li chiroq 0,5 A tok bilan 10 min yondi. Vaqt 600 s, shuning uchun tok ishi A = IUt = 0,5 · 12 · 600 = 3600 J, ya’ni 3,6 kJ.

Kim ishlatadi

Elektr hisoblagich ishlab chiquvchilar tok ishini o‘lchaydi, elektromobil muhandislari batareya energiyasini hisoblaydi, energetika xodimlari iste’molchilarga berilgan energiyani yozib boradi.

Bugun sinab ko‘ring

Rasmdagi yoki darslikdagi kichik asbob yorlig‘idan volt va amperni o‘qib, 1 minutdagi ishni hisoblang.

Namunalar
t, sA, J102030402004006008000600
I = 2 A, U = 10 V, t = 30 s: A = I·U·t = 2 · 10 · 30 = 600 J.
R = 20 Ω, I = 0,5 A, t = 10 s: A = I²Rt = 0,5² · 20 · 10 = 0,25 · 200 = 50 J.
Sinfda faoliyat

Uy vazifasi sifatida qog‘ozda jadval tuzing: I, U, t qiymatlari berilgan 3 ta holat uchun A ni hisoblang. Hech qanday asbobni ulamang.

Mashq
1
Tokning ishi formulasini ayting va birligini yozing.
2
U = 12 V, I = 3 A, t = 20 s. Tokning ishi necha J?
3
R = 10 Ω, I = 2 A, t = 5 s. A = I²Rt necha J?
4
Nima uchun A = IUt bilan A = qU bir xil narsani ifodalaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKoridor energiya tekshiruvi: 6 ta LED lampaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →