Elektr tokining ishi
Elektr maydon zaryadlarni o‘tkazgich bo‘ylab siljitganda ish bajaradi; bu tokning ishi deyiladi. Zaryad q ni U kuchlanishda ko‘chirishda ish A = qU, tok kuchi I = q/t bo‘lgani uchun A = IUt. Tokning ishi tok kuchi, kuchlanish va vaqtga to‘g‘ri proporsional. Om qonunidan foydalanib, uni A = I²Rt va A = U²t/R ko‘rinishlarda ham yozish mumkin. Ish birligi — joul: 1 J = 1 V · 1 A · 1 s. Bajarilgan ish miqdori elektr energiyasining boshqa turga (issiqlik, yorug‘lik, mexanik) aylangan qismiga teng. Tokning ishini ampermetr, voltmetr va soat yordamida o‘lchash mumkin. Tarmoq (220 V) bilan tajriba o‘tkazish mumkin emas — hisoblashlarni faqat daftarda bajaring.
Sayr paytida 12 V li chiroq 0,5 A tok bilan 10 min yondi. Vaqt 600 s, shuning uchun tok ishi A = IUt = 0,5 · 12 · 600 = 3600 J, ya’ni 3,6 kJ.
Elektr hisoblagich ishlab chiquvchilar tok ishini o‘lchaydi, elektromobil muhandislari batareya energiyasini hisoblaydi, energetika xodimlari iste’molchilarga berilgan energiyani yozib boradi.
Rasmdagi yoki darslikdagi kichik asbob yorlig‘idan volt va amperni o‘qib, 1 minutdagi ishni hisoblang.
Uy vazifasi sifatida qog‘ozda jadval tuzing: I, U, t qiymatlari berilgan 3 ta holat uchun A ni hisoblang. Hech qanday asbobni ulamang.