Bir jinsli magnit maydonda tokli ramkaning aylanma harakati
Magnit maydondagi tokli ramkaning qarama-qarshi tomonlariga Amper kuchlari ta’sir qiladi; chap qo‘l qoidasiga ko‘ra ular qarama-qarshi yo‘nalgan, shuning uchun ramkani buradi. Ramka burilib, tekisligi maydon chiziqlariga perpendikulyar bo‘lganda to‘xtaydi. Burish ta’siri tok kuchiga to‘g‘ri proporsional. Bu hodisa magnitoelektr tizimli o‘lchov asboblarining (ampermetr, voltmetr) asosi: kuchli doimiy magnit qutblari orasida ramka (g‘altak) va strelka bor, ramkani spiral prujina ushlab turadi. Tok o‘tganda ramka burilib, prujinani buradi; prujinaning qarshiligi burilishni cheklaydi, shuning uchun strelka tok kuchiga proporsional burchakka og‘adi. Ampermetrni zanjirga ketma-ket ulaymiz, qutblariga e’tibor beramiz va o‘lchash chegarasidan ortiq tok o‘tkazmaymiz.
Eski o‘lchov asbobi strelkasi 1 A da 25 bo‘linmaga buriladi. Agar strelka tokka proporsional bo‘lsa, 1 bo‘linma 1 : 25 = 0,04 A = 40 mA ga to‘g‘ri keladi, shuning uchun u kichik tokni ham ko‘rsatadi.
Elektriklar strelkali asboblar bilan tokni o‘lchaydi, avtomobil asboblar paneli yasovchilar strelkali ko‘rsatkichlardan foydalanadi, fiziklar sezgir galvanometr yasaydi.
Strelkali oshxona tarozisi yoki prujinali o‘lchagich rasmiga qarang: uning strelkasi ham prujinaga qarshi buriladi, burilish yukka mutanosib, ampermetrda esa tokka mutanosib.
Daftarga ramka, doimiy magnit qutblari va prujinali ampermetrning soddalashtirilgan chizmasini chizing, har bir qismini yozing. Haqiqiy asbobni ochmang.