☰ Mundarija · Fizika

Masalalar. Zanjirni yig‘ish

Darslar 13–14 · 2 ta dars · P.Q. Habibullayev, A. Boydedayev, A.D. Bahromov, J.E. Usarov, K.T. Suyarov, M.K. Yuldasheva. Fizika. Umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 8-sinfi uchun darslik, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 3-nashri. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
13

Masalalar yechish

Darslik: 45–46-betlar
Maqsadq = It va A = qU formulalaridan birga foydalanib, zaryad, ish, kuchlanish va elektronlar soniga oid masalalarni yechish.
Yangi so‘zlar
zaryad miqdori · amount of chargemanbaning ishi · work of the sourceelektronlar soni · number of electronsvaqtni sekundga o‘tkazish · converting time to seconds
Tushuntirish

Bu mavzudagi masalalarda ikki formula ketma-ket ishlatiladi: avval tok kuchi va vaqtdan zaryad topiladi, q = I·t, so‘ng zaryad va kuchlanishdan ish hisoblanadi, A = q·U. Vaqt sekundda bo‘lishi shart: 1 min = 60 s, 1 soat = 3600 s; tok kuchi ampermetrda mA bo‘lsa, amperga o‘tkaziladi. Elektronlar sonini topish uchun zaryad bitta elektron zaryadiga bo‘linadi, N = q/e, bunda e = 1,6·10⁻¹⁹ C. Birliklarni tekshirish foydali: A·s = C, C·V = J. Javobda har doim birligi yoziladi. Yechishdan oldin chizma chizib, qaysi kattalik berilganini belgilab oling.

Namunalar
Qurilmadan 10 min davomida 50 mA tok o‘tdi, kuchlanish 4 V. q = I·t = 0,05 · 600 = 30 C; ish A = q·U = 30 · 4 = 120 J.
Lampochkadan 5 min davomida 0,32 A tok o‘tdi: q = 0,32 · 300 = 96 C. Elektronlar soni N = 96 : 1,6·10⁻¹⁹ = 6·10²⁰.
Sinfda faoliyat

Daftarda «Ikki bosqichli masala» namunasini tuzing: 1) berilganlar va SIga o‘tkazish; 2) q = It; 3) A = qU; 4) javob. O‘zingiz o‘ylab topgan sonlar bilan bitta masala yeching va do‘stingizning yechimi bilan solishtiring.

Mashq
1
Lampochkadan 4 min davomida 0,15 A tok o‘tdi. Necha kulon zaryad o‘tdi?
2
Akkumulatorda 7200 C zaryad to‘plangan. U 3 A tokni necha minut bera oladi?
3
Shu akkumulatorning kuchlanishi 12 V. Butun zaryad ko‘chirilganda manba necha joul ish bajaradi?
4
Nima uchun A = qU formulasida q ni topish uchun oldin tok kuchi va vaqtdan foydalanamiz va vaqt sekundda olinadi?