ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Fizika

Masalalar. Zanjirni yig‘ish

Darslar 13–14 · 2 ta dars · P.Q. Habibullayev, A. Boydedayev, A.D. Bahromov, J.E. Usarov, K.T. Suyarov, M.K. Yuldasheva. Fizika. Umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 8-sinfi uchun darslik, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 3-nashri. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
13

Masalalar yechish

Darslik: 45–46-betlar
Maqsadq = It va A = qU formulalaridan birga foydalanib, zaryad, ish, kuchlanish va elektronlar soniga oid masalalarni yechish.
Yangi so‘zlar
zaryad miqdori · amount of chargemanbaning ishi · work of the sourceelektronlar soni · number of electronsvaqtni sekundga o‘tkazish · converting time to seconds
Tushuntirish

Bu mavzudagi masalalarda ikki formula ketma-ket ishlatiladi: avval tok kuchi va vaqtdan zaryad topiladi, q = I·t, so‘ng zaryad va kuchlanishdan ish hisoblanadi, A = q·U. Vaqt sekundda bo‘lishi shart: 1 min = 60 s, 1 soat = 3600 s; tok kuchi ampermetrda mA bo‘lsa, amperga o‘tkaziladi. Elektronlar sonini topish uchun zaryad bitta elektron zaryadiga bo‘linadi, N = q/e, bunda e = 1,6·10⁻¹⁹ C. Birliklarni tekshirish foydali: A·s = C, C·V = J. Javobda har doim birligi yoziladi. Yechishdan oldin chizma chizib, qaysi kattalik berilganini belgilab oling.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Fan klubi kichik model uchun 5 V li batareya paketini tanladi. Model 0,2 A tok bilan 3 soat ishlasa, q = 0,2 · 10 800 = 2160 C o‘tadi, manba esa A = 2160 · 5 = 10 800 J ish bajaradi.

Kim ishlatadi

Elektr velosiped va quyosh chiroqlari muhandislari batareya hajmini shu usulda hisoblaydi, ta’mirchilar tokni va vaqtni o‘lchab quvvat sarfini baholaydi, fan to‘garaklari esa loyiha xarajatlarini rejalashtiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Bir dars va avtobusda yo‘l vaqtini soniyalarga aylantirib ko‘ring: tok masalalarida vaqt doim soniyada bo‘lishi kerak.

Namunalar
Qurilmadan 10 min davomida 50 mA tok o‘tdi, kuchlanish 4 V. q = I·t = 0,05 · 600 = 30 C; ish A = q·U = 30 · 4 = 120 J.
Lampochkadan 5 min davomida 0,32 A tok o‘tdi: q = 0,32 · 300 = 96 C. Elektronlar soni N = 96 : 1,6·10⁻¹⁹ = 6·10²⁰.
Sinfda faoliyat

Daftarda «Ikki bosqichli masala» namunasini tuzing: 1) berilganlar va SIga o‘tkazish; 2) q = It; 3) A = qU; 4) javob. O‘zingiz o‘ylab topgan sonlar bilan bitta masala yeching va do‘stingizning yechimi bilan solishtiring.

Mashq
1
Lampochkadan 4 min davomida 0,15 A tok o‘tdi. Necha kulon zaryad o‘tdi?
2
Akkumulatorda 7200 C zaryad to‘plangan. U 3 A tokni necha minut bera oladi?
3
Shu akkumulatorning kuchlanishi 12 V. Butun zaryad ko‘chirilganda manba necha joul ish bajaradi?
4
Nima uchun A = qU formulasida q ni topish uchun oldin tok kuchi va vaqtdan foydalanamiz va vaqt sekundda olinadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliShkaf eshigi indikatoriHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →