ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Fizika

Manbalar va qarshiliklarni ulash

Darslar 23–24 · 2 ta dars · P.Q. Habibullayev, A. Boydedayev, A.D. Bahromov, J.E. Usarov, K.T. Suyarov, M.K. Yuldasheva. Fizika. Umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 8-sinfi uchun darslik, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 3-nashri. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
23

Amaliy mashg‘ulot. Tok manbalarini ulash

Darslik: 71–72-betlar
MaqsadAmaliy ishda galvanik elementlarni ketma-ket va parallel ulab, batareya kuchlanishini o‘lchash va natijani tushuntirish.
Yangi so‘zlar
galvanik element · galvanic cellbatareya · batterymultimetr · multimetero‘zgarmas kuchlanish · direct voltage
Tushuntirish

Bir nechta galvanik elementdan batareya yig‘iladi. Elementlar ketma-ket ulanganda (bir elementning «+» i keyingisining «–» iga) batareya kuchlanishi elementlar kuchlanishlari yig‘indisiga teng bo‘ladi. Bir xil elementlar parallel ulanganda («+» lar bir nuqtaga, «–» lar boshqasiga) kuchlanish bitta elementnikidek qoladi, lekin batareya tokni uzoqroq bera oladi. Kuchlanishni o‘lchash uchun multimetr o‘zgarmas kuchlanish (DCV) rejimiga qo‘yilib, qizil sim «+» ga, qora sim «–» ga tekkiziladi. Ish faqat o‘qituvchi nazoratida, kichik 1,5 V li elementlar bilan bajariladi. Elementning «+» va «–» qutblarini sim bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri tutashtirib bo‘lmaydi: element tez qiziydi va shikastlanadi. Tarmoq kuchlanishi (220 V) bilan ham, eskirgan oqib chiqqan elementlar bilan ham ishlash mumkin emas.

!Diqqat!
Elementning «+» va «–» qutblarini sim bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri tutashtirmang — u qiziydi va buziladi. Tarmoq (220 V) va oqib chiqqan elementlar bilan ishlamang.
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Ko‘chma karnayga 6 ta 1,5 V li element ketma-ket qo‘yiladi: 6 · 1,5 = 9 V. Agar ikkita elementni parallel qo‘ysak, kuchlanish 1,5 V ligicha qoladi, lekin ular ancha uzoq chidaydi.

Kim ishlatadi

Kosmik apparat muhandislari batareya blokini ketma-ket va parallel guruhlaydi, elektromobil ishlab chiquvchilari yuzlab elementni ulaydi, o‘yinchoq yasovchilar kerakli kuchlanishga mos elementlar sonini tanlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Fonar yoki pultning batareya uyasidagi + va – belgilariga qarang (yoki rasmdan): ular elementlar ketma-ket qanday joylashganini ko‘rsatadi. Elementlarni olmang va uchlarini hech narsa bilan tutashtirmang.

Namunalar
1,5 V1,5 V1,5 VU = 1,5 + 1,5 + 1,5 = 4,5 V
Uchta 1,5 V li element ketma-ket: U = 1,5 + 1,5 + 1,5 = 4,5 V. Multimetr taxminan shuni ko‘rsatishi kerak.
1,5 V1,5 V1,5 V1,5 VU = 1,5 + 1,5 = 3 V
Ikkita 1,5 V li element parallel: U = 1,5 V (bitta elementnikidek). Ikki juft elementni, har bir juft ichida parallel, juftlarni ketma-ket ulasak: 1,5 + 1,5 = 3 V.
Sinfda faoliyat

Qog‘ozda to‘rtta element uchun ketma-ket va parallel sxemalarni chizing, har birida «+» va «–» ni belgilang va kuchlanishni oldindan hisoblab yozing. Haqiqiy ulashni o‘qituvchi bilan qiling.

Mashq
1
Elementlarni ketma-ket ulaganda batareya kuchlanishi qanday bo‘ladi?
2
Har biri 1,5 V li 4 ta element ketma-ket. Batareya kuchlanishi necha V?
3
Uchta bir xil 1,5 V li element parallel ulangan. Batareya kuchlanishi necha V?
4
Nima uchun elementning ikki qutbini sim bilan tutashtirish mumkin emas?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliMuzlash signalizatsiyasi: 3 volt, to‘rt elementHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →