Elektr maydon
Zaryadlangan jismlar bir-biriga tegmasdan ta’sirlashadi; Faradey buni elektr maydon orqali tushuntirgan: har bir zaryad atrofida maydon bor, u boshqa zaryadga kuch bilan ta’sir qiladi. Qo‘zg‘almas zaryadlarning maydoni elektrostatik maydon deyiladi; zaryaddan uzoqlashgan sari u kuchsizlanadi. Maydonni ko‘z bilan ko‘rmaymiz, uni kuch chiziqlari bilan tasvirlaymiz: ular musbat zaryaddan boshlanib, manfiy zaryadda (yoki cheksizlikda) tugaydi. Maydonning biror nuqtadagi kuchini baholash uchun kichik musbat sinov zaryadi q₀ kiritiladi: maydon kuchlanganligi E = F/q₀, birligi N/C, yo‘nalishi musbat zaryadga ta’sir etuvchi kuch bilan bir xil (vektor kattalik). Nuqtaviy q zaryaddan r masofada vakuumda E = k·|q|/r². Dielektrikda maydon ε marta kuchsizlanadi: E = k·|q|/(ε·r²), ε — o‘lchamsiz kattalik, vakuum uchun ε = 1.
Ochiq havoda, tinch kunda yer sirti yaqinida elektr maydon kuchlanganligi taxminan 100 N/C bo‘lib, pastga yo‘nalgan. 2 µC zaryadga F = qE = 2·10⁻⁶ · 100 = 2·10⁻⁴ N kuch ta’sir qiladi, bu taxminan 20 mg li qum donasining og‘irligiga teng.
Meteorologlar bo‘ron oldidan maydon o‘zgarishini o‘lchab ogohlantiradi, elektronika muhandislari ekran va datchiklardagi maydonni hisoblaydi, havoga uchuvchi zondlar yaratuvchilar atmosfera maydonini o‘rganadi.
Quruq kunda ham, yomg‘irli yoki nam kunda ham plastik taroq qog‘oz parchalarini qanchalik tortishini taqqoslab ko‘ring va nimani payqaganingizni yozib qo‘ying.
«Kuch chiziqlarini chizish»: daftarda musbat nuqtaviy zaryad, manfiy nuqtaviy zaryad va qarama-qarshi ishorali ikki zaryadning kuch chiziqlarini chizing; strelkalar yo‘nalishini ko‘rsating. Qo‘shimcha: kattalar bilan jo‘mrakdan ingichka suv oqimiga ishqalangan taroqni yaqinlashtirib, oqim egilishini kuzating.