Elektr toki haqida tushuncha
Zaryadli zarralarning tartibli harakati, ya’ni ularning oqimi elektr toki deyiladi. Zaryadlangan elektrometrni bir uchi yerga ulangan o‘tkazgich bilan tutashtirsak, strelka bir zumda nolga tushadi: o‘tkazgichda qisqa muddatli tok o‘tgan. Uni zanjirga qo‘yilgan neon lampochkaning bir lahzalik chaqnashidan ham bilish mumkin. Zaryadli zarralarni harakatga keltiradigan sabab o‘tkazgichdagi elektr maydondir, shuning uchun tok hosil bo‘lishi uchun o‘tkazgichda maydon bo‘lishi kerak. Tok uzoq davom etishi uchun maydon doimiy saqlanishi lozim; buning uchun zaryadlarni to‘xtovsiz ajratib turadigan qurilma, masalan elektrofor mashina kerak. Tokni bevosita ko‘rmaymiz, uning ta’sirlarini kuzatamiz: o‘tkazgich qiziydi, elektrolitning kimyoviy tarkibi o‘zgaradi va o‘tkazgich atrofida magnit maydon hosil bo‘ladi.
Kechqurun velosiped dinamosi aylanganda fara yonadi. Dinamo g‘ildirak harakatidan tok hosil qiladi, tok esa lampochka ipini qizdirib, nur chiqarishga majbur qiladi, bu tokning issiqlik va yorug‘lik ta’siri.
Galvanik bezakchilar metallni elektr toki bilan yupqa qatlam bilan qoplaydi, shifokorlar yurakning kuchsiz toklarini EKG orqali yozib oladi, elektriklar esa tok izini simdagi nosozlik orqali topadi.
Bugun tevarak-atrofda tok oqayotganini ko‘rsatuvchi uchta belgini (yorug‘lik, tovush, harakat) uzoqdan kuzating; rozetka va simlarga tegmang.
Uyda kuzatish: 5 ta elektr asbobni (choynak, lampochka, fen, dazmol, radio) sanang va daftarga tokning qaysi ta’siridan foydalanishini yozing. Asboblarga tegmang va ularni kattalar bo‘lmaganda yoqmang; tajriba faqat kuzatishdan iborat.