ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Fizika

Kondensator va elektr sig‘imi

Darslar 27–28 · 2 ta dars · P.Q. Habibullayev, A. Boydedayev, A.D. Bahromov, J.E. Usarov, K.T. Suyarov, M.K. Yuldasheva. Fizika. Umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 8-sinfi uchun darslik, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 3-nashri. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
27

Elektr sig‘imi. Kondensatorlar

Darslik: 78–81-betlar
MaqsadKondensator tuzilishini va elektr sig‘imi C = q/U tushunchasini bilish, farad birligidan foydalanish.
Yangi so‘zlar
kondensator · capacitorelektr sig‘imi · capacitancefarad · faradqoplama · plate
Tushuntirish

Kondensator — dielektrik (izolyator) qatlami bilan ajratilgan ikki o‘tkazgich (qoplama) dan iborat qurilma; u elektr zaryadini to‘plash uchun xizmat qiladi. Qoplamalarga teng miqdordagi, ishorasi qarama-qarshi zaryadlar beriladi: biri +q, ikkinchisi −q. Zaryad q ning qoplamalar orasidagi kuchlanish U ga nisbati kondensatorning elektr sig‘imi deyiladi: C = q/U. Sig‘im birligi — farad (F): 1 F = 1 C/1 V. Amalda kichik birliklar ishlatiladi: 1 µF = 10⁻⁶ F, 1 nF = 10⁻⁹ F, 1 pF = 10⁻¹² F. Sig‘im kondensatorning o‘ziga (o‘lchami, shakli, dielektrigi) bog‘liq, q va U ga emas. Zaryadlangan kondensator zaryadni ushlab turadi, shuning uchun eski qurilmalardagi kondensatorlarga tegmang — buni faqat mutaxassis qiladi.

+−+−+−+−+q−qdielektrikqoplama
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Kichik soatning xotirasi elementni almashtirish paytida kondensator hisobiga saqlanadi. 1000 µF li kondensator 5 V gacha zaryadlangan bo‘lsa, q = C·U = 1000 · 5 = 5000 µC, ya’ni 5 mC zaryad to‘plagan.

Kim ishlatadi

Elektronika muhandislari manba tokini tekislash uchun kondensator qo‘yadi, kamera yasovchilar chaqnash uchun zaryad to‘playdi, tibbiyot qurilmalarini ishlab chiquvchilar defibrillyatorda foydalanadi.

Bugun sinab ko‘ring

Elektron plata rasmini yoki darslikdagi suratni ko‘rib, µF yozuvli silindrlarni toping; hech qanday qurilmani ochmang.

Namunalar
12 V+−C
Kondensatorga 12 V berilganda qoplamada 60 µC zaryad to‘plandi: C = q : U = 60 : 12 = 5 µF.
U, Vq, µC2040608010012040801201602002400200
Sig‘imi 2 µF kondensator 100 V gacha zaryadlandi: q = C·U = 2 · 100 = 200 µC.
Sinfda faoliyat

Daftarga kondensatorning sxematik belgisi (ikkita parallel chiziq) va uning oddiy rasmini (ikki folga + qog‘oz) chizing. Kondensatorni o‘zingiz zaryadlamang; faqat rasm va hisoblash.

Mashq
1
Elektr sig‘imi nima va u qanday birlikda o‘lchanadi?
2
Kondensatorda q = 90 µC, U = 30 V. Sig‘im necha µF?
3
C = 4 µF kondensatorni 50 V gacha zaryadlash uchun qancha zaryad (µC) kerak?
4
Nima uchun kondensatorning sig‘imi unga berilgan zaryad ortsa ham o‘zgarmaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQo‘lda aylantiriladigan Yangi yil yulduziHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →