☰ Mundarija · Fizika

Kondensator va elektr sig‘imi

Darslar 27–28 · 2 ta dars · P.Q. Habibullayev, A. Boydedayev, A.D. Bahromov, J.E. Usarov, K.T. Suyarov, M.K. Yuldasheva. Fizika. Umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 8-sinfi uchun darslik, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 3-nashri. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
27

Elektr sig‘imi. Kondensatorlar

Darslik: 78–81-betlar
MaqsadKondensator tuzilishini va elektr sig‘imi C = q/U tushunchasini bilish, farad birligidan foydalanish.
Yangi so‘zlar
kondensator · capacitorelektr sig‘imi · capacitancefarad · faradqoplama · plate
Tushuntirish

Kondensator — dielektrik (izolyator) qatlami bilan ajratilgan ikki o‘tkazgich (qoplama) dan iborat qurilma; u elektr zaryadini to‘plash uchun xizmat qiladi. Qoplamalarga teng miqdordagi, ishorasi qarama-qarshi zaryadlar beriladi: biri +q, ikkinchisi −q. Zaryad q ning qoplamalar orasidagi kuchlanish U ga nisbati kondensatorning elektr sig‘imi deyiladi: C = q/U. Sig‘im birligi — farad (F): 1 F = 1 C/1 V. Amalda kichik birliklar ishlatiladi: 1 µF = 10⁻⁶ F, 1 nF = 10⁻⁹ F, 1 pF = 10⁻¹² F. Sig‘im kondensatorning o‘ziga (o‘lchami, shakli, dielektrigi) bog‘liq, q va U ga emas. Zaryadlangan kondensator zaryadni ushlab turadi, shuning uchun eski qurilmalardagi kondensatorlarga tegmang — buni faqat mutaxassis qiladi.

Namunalar
Kondensatorga 12 V berilganda qoplamada 60 µC zaryad to‘plandi: C = q : U = 60 : 12 = 5 µF.
Sig‘imi 2 µF kondensator 100 V gacha zaryadlandi: q = C·U = 2 · 100 = 200 µC.
Sinfda faoliyat

Daftarga kondensatorning sxematik belgisi (ikkita parallel chiziq) va uning oddiy rasmini (ikki folga + qog‘oz) chizing. Kondensatorni o‘zingiz zaryadlamang; faqat rasm va hisoblash.

Mashq
1
Elektr sig‘imi nima va u qanday birlikda o‘lchanadi?
2
Kondensatorda q = 90 µC, U = 30 V. Sig‘im necha µF?
3
C = 4 µF kondensatorni 50 V gacha zaryadlash uchun qancha zaryad (µC) kerak?
4
Nima uchun kondensatorning sig‘imi unga berilgan zaryad ortsa ham o‘zgarmaydi?