Elektr razryadlarning turlari va ulardan foydalanish
Gazdan tok o‘tishi gaz razryadi deyiladi. Agar tok faqat tashqi ionlovchi omil ta’sirida bo‘lsa va omil to‘xtaganda to‘xtasa, bu nomustaqil razryad. Kuchlanish yetarlicha oshirilsa, elektronlar maydonda shunchalik tezlashadiki, molekulalarni o‘zlari ionlaydi — endi razryad ionlovchi omilsiz davom etadi: bu mustaqil razryad. Quruq havoda bunday teshilish uchun maydon kuchlanganligi taxminan 3·10⁶ V/m (N/C) bo‘lishi kerak. Mustaqil razryadning turlari: uchqun (qisqa, shovqinli; chaqmoq shunday razryaddir), yoy (juda yorqin va issiq; payvandlashda, projektorlarda qo‘llanadi), tamg‘ali razryad (siyraklashtirilgan gazda; reklama lampalari va lyuminessent lampalarda). Bu tajribalarni faqat o‘qituvchi o‘tkazadi. Chaqmoq paytida binoda yoki mashinada qoling, yolg‘iz daraxt ostida, ochiq maydonda va suv yonida bo‘lmang.
| Razryad turi | Qayerda |
|---|---|
| uchqun | chaqmoq |
| yoy | payvandlash, projektor |
| tamg‘ali | lyuminessent lampa, reklama |
Sintetik gilam ustida yurgandan so‘ng eshik tutqichiga qo‘l yaqinlashtirsak, 2 mm masofadan uchqun sakraydi. Havoda E ≈ 3·10⁶ V/m bo‘lgani uchun U = E·d = 3·10⁶ · 0,002 = 6000 V; zaryad juda kichik bo‘lgani uchun zarba zaif.
Payvandchilar yoy razryadidan foydalanadi, yoritish muhandislari gazli lampalar yasaydi, chaqmoqdan himoya mutaxassislari havo teshilish kuchlanishini hisobga oladi.
Kechqurun deraza orqali uzoqdagi rangli naychali yozuvlarga yoki ularning rasmiga qarang: eski neon yozuvlarda naycha ichidagi gazda razryad yonadi (LED yozuvlarda esa boshqacha). Faqat qarang.
Chaqmoq paytida xavfsizlik qoidalarining plakatini chizing (kamida 4 ta qoida). Hech qanday razryad tajribasini o‘zingiz o‘tkazmang.