☰ Mundarija · Fizika

Elektroliz va Faradey qonunlari

Darslar 42–43 · 2 ta dars · P.Q. Habibullayev, A. Boydedayev, A.D. Bahromov, J.E. Usarov, K.T. Suyarov, M.K. Yuldasheva. Fizika. Umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 8-sinfi uchun darslik, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 3-nashri. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
42

Elektroliz. Faradeyning birinchi qonuni

Darslik: 120–122-betlar
MaqsadElektroliz hodisasini va Faradeyning birinchi qonuni m = kq = kIt ni bilish, elektrokimyoviy ekvivalent k ni qo‘llash.
Yangi so‘zlar
elektroliz · electrolysiselektrokimyoviy ekvivalent · electrochemical equivalentFaradey qonuni · Faraday’s lawajralgan modda massasi · mass of deposited substance
Tushuntirish

Elektrolitdan tok o‘tganda elektrodlarda modda ajralib chiqadi — bu elektroliz. Elektrodda ajralgan moddaning massasi m elektrolitdan o‘tgan zaryad q ga to‘g‘ri proporsional (Faradeyning birinchi qonuni): m = k·q = k·I·t. Bu yerda k — moddaning elektrokimyoviy ekvivalenti; u 1 C zaryad o‘tganda ajraladigan modda massasiga teng va moddaga bog‘liq. Odatda k mg/C da beriladi: kumush uchun 1,118, mis uchun 0,329, nikel uchun 0,304, xlor uchun 0,367, alyuminiy uchun 0,094 mg/C. Tok kuchi yoki vaqt ortsa, ajraladigan massa ham shuncha ortadi. Mis kuporosi kabi eritmalar zaharli: bu tajribani faqat o‘qituvchi ko‘rsatadi, uyda o‘zingiz bajarmang va eritmani og‘izga olmang.

Namunalar
Cu: k = 0,329 mg/C, I = 2 A, t = 1000 s. q = 2000 C; m = 0,329 · 2000 = 658 mg.
Al (k = 0,094 mg/C): 470 mg ajratish uchun q = m : k = 470 : 0,094 = 5000 C zaryad kerak; I = 5 A bo‘lsa t = 5000 : 5 = 1000 s.
Sinfda faoliyat

Daftarda jadval tuzing: k = 0,329 mg/C (mis) va turli q (1000, 2000, 3000 C) uchun m ni hisoblang. Massa zaryadga to‘g‘ri proporsional ekanini ko‘ring. Tajribani faqat o‘qituvchi o‘tkazadi.

Mashq
1
Faradeyning birinchi qonunini ayting va formulasini yozing.
2
Mis uchun k = 0,329 mg/C. 3000 C zaryad o‘tganda necha mg mis ajraladi?
3
Nikel (k = 0,304 mg/C) 4 A tok bilan 500 s ajraladi. Massa necha mg?
4
Nima uchun elektroliz tajribasini uyda o‘tkazish mumkin emas?