ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Fizika

Elektroliz va Faradey qonunlari

Darslar 42–43 · 2 ta dars · P.Q. Habibullayev, A. Boydedayev, A.D. Bahromov, J.E. Usarov, K.T. Suyarov, M.K. Yuldasheva. Fizika. Umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 8-sinfi uchun darslik, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 3-nashri. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
42

Elektroliz. Faradeyning birinchi qonuni

Darslik: 120–122-betlar
MaqsadElektroliz hodisasini va Faradeyning birinchi qonuni m = kq = kIt ni bilish, elektrokimyoviy ekvivalent k ni qo‘llash.
Yangi so‘zlar
elektroliz · electrolysiselektrokimyoviy ekvivalent · electrochemical equivalentFaradey qonuni · Faraday’s lawajralgan modda massasi · mass of deposited substance
Tushuntirish

Elektrolitdan tok o‘tganda elektrodlarda modda ajralib chiqadi — bu elektroliz. Elektrodda ajralgan moddaning massasi m elektrolitdan o‘tgan zaryad q ga to‘g‘ri proporsional (Faradeyning birinchi qonuni): m = k·q = k·I·t. Bu yerda k — moddaning elektrokimyoviy ekvivalenti; u 1 C zaryad o‘tganda ajraladigan modda massasiga teng va moddaga bog‘liq. Odatda k mg/C da beriladi: kumush uchun 1,118, mis uchun 0,329, nikel uchun 0,304, xlor uchun 0,367, alyuminiy uchun 0,094 mg/C. Tok kuchi yoki vaqt ortsa, ajraladigan massa ham shuncha ortadi. Mis kuporosi kabi eritmalar zaharli: bu tajribani faqat o‘qituvchi ko‘rsatadi, uyda o‘zingiz bajarmang va eritmani og‘izga olmang.

anod (Cu)katod (Cu)CuSO₄ eritmasi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Ustaxonada po‘lat boltlar zang bosmasligi uchun ruxlanadi. Tok 5 A bo‘lib 20 min (1200 s) o‘tsa, q = 6000 C, rux uchun k = 0,339 mg/C, demak m = 0,339 · 6000 ≈ 2034 mg ≈ 2 g rux cho‘kadi.

Kim ishlatadi

Galvanik ustaxona xodimlari buyumlarni qoplaydi, zargarlar yupqa metall qatlam beradi, avtomobil detallarini ishlab chiqaruvchilar zangdan himoya qiladi.

Bugun sinab ko‘ring

O‘qituvchidan yoki biror tanish kattadan yaltiroq metall qoplama qanday qilinishini biladimi, deb so‘rang va javobini yozib qo‘ying.

Namunalar
q, Cm, mg5001000150020002500300020040060080010000658
Cu: k = 0,329 mg/C, I = 2 A, t = 1000 s. q = 2000 C; m = 0,329 · 2000 = 658 mg.
Al (k = 0,094 mg/C): 470 mg ajratish uchun q = m : k = 470 : 0,094 = 5000 C zaryad kerak; I = 5 A bo‘lsa t = 5000 : 5 = 1000 s.
Sinfda faoliyat

Daftarda jadval tuzing: k = 0,329 mg/C (mis) va turli q (1000, 2000, 3000 C) uchun m ni hisoblang. Massa zaryadga to‘g‘ri proporsional ekanini ko‘ring. Tajribani faqat o‘qituvchi o‘tkazadi.

Mashq
1
Faradeyning birinchi qonunini ayting va formulasini yozing.
2
Mis uchun k = 0,329 mg/C. 3000 C zaryad o‘tganda necha mg mis ajraladi?
3
Nikel (k = 0,304 mg/C) 4 A tok bilan 500 s ajraladi. Massa necha mg?
4
Nima uchun elektroliz tajribasini uyda o‘tkazish mumkin emas?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKaram, lavlagi yoki qog‘oz?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →