Elektroliz. Faradeyning birinchi qonuni
Elektrolitdan tok o‘tganda elektrodlarda modda ajralib chiqadi — bu elektroliz. Elektrodda ajralgan moddaning massasi m elektrolitdan o‘tgan zaryad q ga to‘g‘ri proporsional (Faradeyning birinchi qonuni): m = k·q = k·I·t. Bu yerda k — moddaning elektrokimyoviy ekvivalenti; u 1 C zaryad o‘tganda ajraladigan modda massasiga teng va moddaga bog‘liq. Odatda k mg/C da beriladi: kumush uchun 1,118, mis uchun 0,329, nikel uchun 0,304, xlor uchun 0,367, alyuminiy uchun 0,094 mg/C. Tok kuchi yoki vaqt ortsa, ajraladigan massa ham shuncha ortadi. Mis kuporosi kabi eritmalar zaharli: bu tajribani faqat o‘qituvchi ko‘rsatadi, uyda o‘zingiz bajarmang va eritmani og‘izga olmang.
Ustaxonada po‘lat boltlar zang bosmasligi uchun ruxlanadi. Tok 5 A bo‘lib 20 min (1200 s) o‘tsa, q = 6000 C, rux uchun k = 0,339 mg/C, demak m = 0,339 · 6000 ≈ 2034 mg ≈ 2 g rux cho‘kadi.
Galvanik ustaxona xodimlari buyumlarni qoplaydi, zargarlar yupqa metall qatlam beradi, avtomobil detallarini ishlab chiqaruvchilar zangdan himoya qiladi.
O‘qituvchidan yoki biror tanish kattadan yaltiroq metall qoplama qanday qilinishini biladimi, deb so‘rang va javobini yozib qo‘ying.
Daftarda jadval tuzing: k = 0,329 mg/C (mis) va turli q (1000, 2000, 3000 C) uchun m ni hisoblang. Massa zaryadga to‘g‘ri proporsional ekanini ko‘ring. Tajribani faqat o‘qituvchi o‘tkazadi.