ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Fizika

Qizdirgichlar va uy elektr tarmog‘i

Darslar 36–37 · 2 ta dars · P.Q. Habibullayev, A. Boydedayev, A.D. Bahromov, J.E. Usarov, K.T. Suyarov, M.K. Yuldasheva. Fizika. Umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 8-sinfi uchun darslik, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 3-nashri. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
36

Joul–Lens qonunining amaliy tatbiqlari

Darslik: 102–104-betlar
MaqsadElektr qizdirgich asboblarining tuzilishi va ishlash tamoyilini, ularning qizdirgich elementi nimadan yasalishini bilish.
Yangi so‘zlar
qizdirgich element · heating elementnixrom · nichromeelektr choynak · electric kettlekavsharlash · soldering
Tushuntirish

Elektr choynak, dazmol, plita, kavsharlagich kabi asboblarning asosiy qismi — qizdirgich element: spiral shaklidagi sim yoki lenta. Uning ishlashi Joul–Lens qonuniga asoslangan: tok o‘tganda Q = I²Rt issiqlik ajraladi. Qizdirgich uchun solishtirma qarshiligi katta va yuqori haroratda erimaydigan, kuymaydigan material (nixrom, ρ = 1,1 Ω·mm²/m) olinadi; mis kabi kichik ρ li simdan olinsa, yetarli qizimagan bo‘lardi. Spiral issiqlik o‘tkazmaydigan izolyatsiya ustiga o‘ralgani uchun qizigan qism korpus va foydalanuvchiga tegmaydi. Kavsharlagich metallni eritib, detallarni birlashtiradi; elektr payvandlashda esa juda katta tok yoyi metallni eritadi, bu juda xavfli ish bo‘lib, faqat mutaxassis ish kiyimida bajaradi. Bunday asboblarni bolalar kattalarsiz ishlatmaydi: ular kuydirishi va yong‘in chiqarishi mumkin.

qizdirgich spirali (nixrom)
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Elektr plitaning isitgich halqasi yorlig‘ida 1650 W deb yozilgan. 220 V da undan I = 1650 : 220 = 7,5 A tok o‘tadi, shuning uchun unga yetarlicha yo‘g‘on sim ulanadi.

Kim ishlatadi

Maishiy texnika konstruktorlari isitish elementini hisoblaydi, ta’mirchilar kuygan spiralni almashtiradi, sopol va metall pishirish pechlari ustalari kerakli haroratga erishadi.

Bugun sinab ko‘ring

Qog‘ozda sakkizta qurilmani «ataylab issiqlik hosil qiladi» va «ataylab qilmaydi» guruhlariga ajrating; faqat o‘ylab yozing.

Namunalar
220 V55 Ω
Qizdirgich R = 55 Ω, U = 220 V: P = U²/R = 220² : 55 = 880 W; I = U : R = 220 : 55 = 4 A.
l = ?nixrom, S = 0,5 mm²R = 44 Ω
Nixrom simdan (ρ = 1,1 Ω·mm²/m, S = 0,5 mm²) R = 44 Ω li spiral kerak: l = R·S : ρ = 44 · 0,5 : 1,1 = 20 m.
Sinfda faoliyat

Uydagi isitish asboblari (choynak, dazmol, soch quritgich) ro‘yxatini kattalar bilan tuzing va ularning quvvat yozuvini daftarga ko‘chiring. Asboblarni ulamang yoki ochmang.

Mashq
1
Qizdirgich asboblar qaysi qonunga asoslanib ishlaydi?
2
Qizdirgich R = 40 Ω, I = 5 A. Quvvati necha W?
3
Nixrom sim (ρ = 1,1 Ω·mm²/m) l = 10 m, S = 0,5 mm². Qarshiligi necha Ω?
4
Nima uchun qizdirgich element mis simdan emas, nixromdan yasaladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliPeshtaxta uchun saqlagichli panelHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →