Zanjirning bir qismi uchun Om qonuni
Qarshiligi o‘zgarmas o‘tkazgich uchlaridagi kuchlanish necha marta ortsa, undagi tok kuchi ham shuncha marta ortadi: I ~ U. Kuchlanish o‘zgarmas bo‘lib, qarshilik necha marta ortsa, tok kuchi shuncha marta kamayadi: I ~ 1/R. Bu ikki natijani 1827-yilda nemis fizigi Georg Om umumlashtirdi: zanjirning bir qismi uchun tok kuchi I = U/R, ya’ni o‘tkazgichdagi tok kuchi unga qo‘yilgan kuchlanishga to‘g‘ri, qarshiligiga teskari proporsional. Undan U = I·R va R = U/I kelib chiqadi. Qarshilik birligi om: 1 Ω shunday o‘tkazgich qarshiligiki, uchlaridagi kuchlanish 1 V bo‘lganda undan 1 A tok o‘tadi. R = U/I formulasi qarshilik kuchlanishga bog‘liq degani emas: qarshilik o‘tkazgichning o‘zi (l, S, modda) bilan belgilanadi. Ampermetrning qarshiligi qancha kichik, voltmetrniki qancha katta bo‘lsa, ular zanjirga shuncha kam ta’sir qiladi.
R = R₁ + R₂ = 9 Ω
U₁ = I·R₁ = 8 V · U₂ = I·R₂ = 4 V
I = U/R = 1,33 A · P = U·I = 16 Vt
Maktab to‘garagida kichik signalizator tekshirilmoqda. 4 V da undan 0,05 A tok o‘tdi, demak R = 4 : 0,05 = 80 Ω. Qarshilik o‘zgarmasa, 8 V da tok I = 8 : 80 = 0,1 A, ya’ni ikki barobar ko‘p bo‘ladi.
Elektronika texniklari LED yonib ketmasligi uchun mos qarshilik tanlaydi, zaryadlovchi qurilma muhandislari tok va kuchlanishni moslaydi, elektriklar qarshilikni o‘lchab nosozlikni topadi.
Qog‘ozga U, I, R harflari bilan uchburchak chizib, har safar bittasini yopib qolganini ayting; bu formulani eslab qolishga yordam beradi.
Jadvalni tekshiring: o‘tkazgichda U = 2 V, 4 V, 6 V bo‘lganda I = 0,1 A, 0,2 A, 0,3 A bo‘lsin. Har bir ustun uchun U : I ni hisoblang (20 Ω), I ning U ga bog‘liqlik grafigini chizing — to‘g‘ri chiziq chiqadi. Faqat qalam va qog‘oz.