ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Fizika

Om qonuni

Darslar 17–18 · 2 ta dars · P.Q. Habibullayev, A. Boydedayev, A.D. Bahromov, J.E. Usarov, K.T. Suyarov, M.K. Yuldasheva. Fizika. Umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 8-sinfi uchun darslik, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 3-nashri. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
17

Zanjirning bir qismi uchun Om qonuni

Darslik: 56–59-betlar
MaqsadZanjirning bir qismi uchun Om qonuni I = U/R ni bilish va uni tok kuchi, kuchlanish hamda qarshilikni topishda qo‘llash.
Yangi so‘zlar
Om qonuni · Ohm’s lawto‘g‘ri proporsional · directly proportionalteskari proporsional · inversely proportional1 Ω = 1 V/1 A · 1 Ω = 1 V/1 A
Tushuntirish

Qarshiligi o‘zgarmas o‘tkazgich uchlaridagi kuchlanish necha marta ortsa, undagi tok kuchi ham shuncha marta ortadi: I ~ U. Kuchlanish o‘zgarmas bo‘lib, qarshilik necha marta ortsa, tok kuchi shuncha marta kamayadi: I ~ 1/R. Bu ikki natijani 1827-yilda nemis fizigi Georg Om umumlashtirdi: zanjirning bir qismi uchun tok kuchi I = U/R, ya’ni o‘tkazgichdagi tok kuchi unga qo‘yilgan kuchlanishga to‘g‘ri, qarshiligiga teskari proporsional. Undan U = I·R va R = U/I kelib chiqadi. Qarshilik birligi om: 1 Ω shunday o‘tkazgich qarshiligiki, uchlaridagi kuchlanish 1 V bo‘lganda undan 1 A tok o‘tadi. R = U/I formulasi qarshilik kuchlanishga bog‘liq degani emas: qarshilik o‘tkazgichning o‘zi (l, S, modda) bilan belgilanadi. Ampermetrning qarshiligi qancha kichik, voltmetrniki qancha katta bo‘lsa, ular zanjirga shuncha kam ta’sir qiladi.

+−ARV
+U = 12 VR₁ = 6 ΩR₂ = 3 Ω

R = R₁ + R₂ = 9 Ω

U₁ = I·R₁ = 8 V · U₂ = I·R₂ = 4 V

I = U/R = 1,33 A · P = U·I = 16 Vt

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab to‘garagida kichik signalizator tekshirilmoqda. 4 V da undan 0,05 A tok o‘tdi, demak R = 4 : 0,05 = 80 Ω. Qarshilik o‘zgarmasa, 8 V da tok I = 8 : 80 = 0,1 A, ya’ni ikki barobar ko‘p bo‘ladi.

Kim ishlatadi

Elektronika texniklari LED yonib ketmasligi uchun mos qarshilik tanlaydi, zaryadlovchi qurilma muhandislari tok va kuchlanishni moslaydi, elektriklar qarshilikni o‘lchab nosozlikni topadi.

Bugun sinab ko‘ring

Qog‘ozga U, I, R harflari bilan uchburchak chizib, har safar bittasini yopib qolganini ayting; bu formulani eslab qolishga yordam beradi.

Namunalar
ƒFormula
I = U / R
I ~ U; I ~ 1/R
Rezistor R = 40 Ω, uchlaridagi kuchlanish U = 12 V: I = U : R = 12 : 40 = 0,3 A.
U, VI, A123456780,10,20,30,40,50,600,250,5
Lampochka uchlarida 3,5 V bo‘lganda 0,25 A tok o‘tadi: R = U : I = 3,5 : 0,25 = 14 Ω. Tok 0,5 A bo‘lishi uchun (R o‘zgarmas) U = I·R = 0,5 · 14 = 7 V kerak.
Sinfda faoliyat

Jadvalni tekshiring: o‘tkazgichda U = 2 V, 4 V, 6 V bo‘lganda I = 0,1 A, 0,2 A, 0,3 A bo‘lsin. Har bir ustun uchun U : I ni hisoblang (20 Ω), I ning U ga bog‘liqlik grafigini chizing — to‘g‘ri chiziq chiqadi. Faqat qalam va qog‘oz.

Mashq
1
Zanjirning bir qismi uchun Om qonunini ayting va formulasini yozing.
2
Qarshiligi 15 Ω bo‘lgan o‘tkazgichdan 0,4 A tok o‘tmoqda. Uchlaridagi kuchlanish necha volt?
3
24 V kuchlanishda qarshiligi 60 Ω bo‘lgan o‘tkazgichdan o‘tuvchi tok kuchi qancha (A)?
4
Nima uchun R = U/I formulasi qarshilik kuchlanishga bog‘liq deganini bildirmaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliMotor xavfsizlik qoidalariHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →