Elektr kuchlanish va uni o‘lchash
Elektr kuchlanish zanjir qismida zaryadni ko‘chirishda bajarilgan ishning shu zaryadga nisbatini ko‘rsatadi, ya’ni har bir kulon zaryadga qancha ish to‘g‘ri kelishini bildiradi: U = A/q, bundan A = qU va q = A/U. Birligi volt (V): 1 V = 1 J/C, ya’ni 1 V kuchlanishda 1 C zaryad o‘tganda 1 J ish bajariladi. Kichik va katta birliklar: 1 mV = 10⁻³ V, 1 kV = 10³ V. Quruq galvanik element taxminan 1,5 V, avtomobil akkumulatori 12 V beradi; xonadon tarmog‘i 220 V — bu o‘ta xavfli, unda hech qanday o‘lchash yoki tajriba o‘tkazilmaydi. Kuchlanishni voltmetr o‘lchaydi; u o‘lchanayotgan qismga (manba qutblariga yoki iste’molchi uchlariga) parallel ulanadi, «+» qisqichi manbaning musbat qutbi tomonga qaratiladi. Bir necha galvanik element ketma-ket ulansa, kuchlanishlar qo‘shiladi.
O‘yinchoq mashinada ikkita 1,5 V li element ketma-ket ulangan, ya’ni jami 3 V. Qisqa yurish paytida zanjirdan 20 C zaryad o‘tsa, manba A = qU = 20 · 3 = 60 J ish bajaradi.
Avtomexaniklar 12 V li akkumulyatorni voltmetr bilan tekshiradi, elektronika muhandislari asbobga mos kuchlanishli manba tanlaydi, biologlar nerv signallarining kichik kuchlanishini o‘lchaydi.
O‘yinchoq yoki rasmdagi batareyada yozilgan voltni o‘qing va 1 V = 1 J/C ekanini eslab, har bir kulon qancha energiya olishini ayting. Hech narsani ulamang.
Kattalar yordamida: multimetrni o‘zgarmas kuchlanish (DCV, 20 V chegarasi) holatiga qo‘yib, bitta quruq element (AA) uchlaridagi kuchlanishni o‘lchang; natijani 1,5 V bilan solishtiring. Xavfsizlik: rozetka va tarmoq simlarini hech qachon o‘lchamang.