Elektr qarshilik
O‘tkazgichning zanjirda tok o‘tishiga qarshilik qilish xossasini tavsiflovchi kattalik elektr qarshilik deyiladi, u R harfi bilan belgilanadi va omda (Ω) o‘lchanadi; 1 kΩ = 10³ Ω, 1 MΩ = 10⁶ Ω. Metallarda qarshilik erkin elektronlarning kristall panjara ionlari bilan to‘qnashishidan kelib chiqadi. Qarshilikni ommetr o‘lchaydi. Tajribalar ko‘rsatadi: R o‘tkazgich uzunligi l ga to‘g‘ri, ko‘ndalang kesim yuzi S ga teskari proporsional va modda turiga bog‘liq: R = ρ·l/S. Bu yerda ρ — moddaning solishtirma qarshiligi, birligi Ω·m; masalan, mis uchun 0,017·10⁻⁶ Ω·m, alyuminiy 0,028·10⁻⁶, nikelin 0,4·10⁻⁶, nixrom 1,1·10⁻⁶ Ω·m. Hisoblashda 10⁻⁶ Ω·m = 1 Ω·mm²/m ekanidan foydalansak, S ni mm² da, l ni m da olish mumkin. Nixrom va nikelin qarshiligi katta bo‘lgani uchun isitish asboblari va rezistorlarda ishlatiladi.
Elektrik ikki xil kabelni ko‘rsatadi: nasos uchun yo‘g‘on, chiroq uchun ingichka. Material va uzunlik bir xil bo‘lsa, kesim yuzi 2,5 mm² bo‘lgan kabel 0,5 mm² li kabeldan 2,5 : 0,5 = 5 marta kam qarshilikka ega, shuning uchun kam qiziydi.
Elektriklar sim kesimini yuklamaga qarab tanlaydi, isitgich ishlab chiqaruvchilar kerakli qarshilik uchun sim uzunligini hisoblaydi, elektr uzatish liniyasi muhandislari yo‘qotishni kamaytiradi.
Ko‘cha yoki uyingizdagi ikki xil kabelning yo‘g‘onligini uzoqdan taqqoslang (tegmasdan) va qaysi biri kattaroq tok o‘tkazishi mumkinligini taxmin qiling.
Kattalar yordamida: yumshoq qalam bilan qog‘ozga 5 cm va 10 cm uzunlikdagi qalin grafit chiziqlar torting va multimetrni «Ω» holatiga qo‘yib, uchlari orasidagi qarshilikni o‘lchang. Uzun chiziqda qarshilik kattaroq ekanini yozing. Bu tajribada hech qanday tok manbai ishlatilmaydi.