ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Fizika

Amper kuchi

Darslar 53–54 · 2 ta dars · P.Q. Habibullayev, A. Boydedayev, A.D. Bahromov, J.E. Usarov, K.T. Suyarov, M.K. Yuldasheva. Fizika. Umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 8-sinfi uchun darslik, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 3-nashri. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
53

Magnit maydonning tokli o‘tkazgichga ta’siri

Darslik: 149–151-betlar
MaqsadMagnit maydonning tokli o‘tkazgichga ta’sir kuchini (Amper kuchi) F = BIl va chap qo‘l qoidasini bilish.
Yangi so‘zlar
Amper kuchi · Ampère forcechap qo‘l qoidasi · left-hand ruletesla = N/(A·m) · tesla = N/(A·m)magnit induksiyasi · magnetic induction
Tushuntirish

Magnit maydonga kiritilgan tokli o‘tkazgichga kuch ta’sir qiladi; uni Amper kuchi deyiladi. O‘tkazgich maydon chiziqlariga perpendikulyar bo‘lsa, kuch F = B·I·l: B — magnit induksiyasi, I — tok kuchi, l — maydondagi o‘tkazgich uzunligi. Bundan B = F/(I·l), shuning uchun 1 T = 1 N/(1 A · 1 m): 1 T — 1 m uzunlikdagi, 1 A tok o‘tayotgan o‘tkazgichga 1 N kuch bilan ta’sir qiladigan maydon induksiyasi. Kuch yo‘nalishi chap qo‘l qoidasi bilan topiladi: chap kafni shunday tutamizki, maydon chiziqlari kafga kirsin, to‘rt barmoq tok yo‘nalishini ko‘rsatsin, u holda 90° ga qayrilgan bosh barmoq kuch yo‘nalishini ko‘rsatadi. Kuch tok yoki maydon yo‘nalishini o‘zgartirsak, o‘zgaradi. Bu tajribalar faqat o‘qituvchi nazoratida past kuchlanishli manba bilan o‘tkaziladi.

l (uzunlik)××××××××××××××××××××××××IFB — sahifa ichiga (×)
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Karnayda magnit maydonida turgan ovoz g‘altagi bor: B = 0,8 T, g‘altakdagi sim uzunligi 4 m, tok 0,5 A bo‘lsa, F = BIl = 0,8 · 0,5 · 4 = 1,6 N. Tok ovoz bilan o‘zgargani uchun kuch ham o‘zgaradi va g‘altak membranani titratadi.

Kim ishlatadi

Karnay va naushnik ishlab chiqaruvchilar Amper kuchidan foydalanadi, elektr dvigatel konstruktorlari kuchni hisoblaydi, magnit ko‘tarilishli poyezd muhandislari ushbu kuchlarni boshqaradi.

Bugun sinab ko‘ring

Yaqin atrofda ohista musiqa chalayotgan kichik karnay bo‘lsa, barmog‘ingizni unga yengil qo‘yib, titrashni his qiling.

Namunalar
B = 2 T, I = 5 A, l = 0,3 m (perpendikulyar): F = B·I·l = 2 · 5 · 0,3 = 3 N.
Tokli o‘tkazgichga F = 0,6 N ta’sir qilmoqda, I = 3 A, l = 0,2 m: B = F : (I·l) = 0,6 : (3 · 0,2) = 1 T.
Sinfda faoliyat

Daftarga chap qo‘l qoidasi bo‘yicha 3 ta chizma chizing: maydon chiziqlari sahifaga kirayotgan, tok o‘ngga; keyin tok chapga; keyin maydon teskari. Har birida kuch yo‘nalishini toping.

Mashq
1
Amper kuchi formulasini yozing va kattaliklarni ayting.
2
B = 4 T, I = 2 A, l = 0,5 m bo‘lsa, F necha N?
3
F = 1,5 N, I = 5 A, l = 0,5 m. B necha T?
4
Tok yo‘nalishi teskari bo‘lsa, Amper kuchi qanday o‘zgaradi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBobo-buvilar uchun kitobchaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →