☰ Mundarija · Fizika

Amper kuchi

Darslar 53–54 · 2 ta dars · P.Q. Habibullayev, A. Boydedayev, A.D. Bahromov, J.E. Usarov, K.T. Suyarov, M.K. Yuldasheva. Fizika. Umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 8-sinfi uchun darslik, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 3-nashri. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
53

Magnit maydonning tokli o‘tkazgichga ta’siri

Darslik: 149–151-betlar
MaqsadMagnit maydonning tokli o‘tkazgichga ta’sir kuchini (Amper kuchi) F = BIl va chap qo‘l qoidasini bilish.
Yangi so‘zlar
Amper kuchi · Ampère forcechap qo‘l qoidasi · left-hand ruletesla = N/(A·m) · tesla = N/(A·m)magnit induksiyasi · magnetic induction
Tushuntirish

Magnit maydonga kiritilgan tokli o‘tkazgichga kuch ta’sir qiladi; uni Amper kuchi deyiladi. O‘tkazgich maydon chiziqlariga perpendikulyar bo‘lsa, kuch F = B·I·l: B — magnit induksiyasi, I — tok kuchi, l — maydondagi o‘tkazgich uzunligi. Bundan B = F/(I·l), shuning uchun 1 T = 1 N/(1 A · 1 m): 1 T — 1 m uzunlikdagi, 1 A tok o‘tayotgan o‘tkazgichga 1 N kuch bilan ta’sir qiladigan maydon induksiyasi. Kuch yo‘nalishi chap qo‘l qoidasi bilan topiladi: chap kafni shunday tutamizki, maydon chiziqlari kafga kirsin, to‘rt barmoq tok yo‘nalishini ko‘rsatsin, u holda 90° ga qayrilgan bosh barmoq kuch yo‘nalishini ko‘rsatadi. Kuch tok yoki maydon yo‘nalishini o‘zgartirsak, o‘zgaradi. Bu tajribalar faqat o‘qituvchi nazoratida past kuchlanishli manba bilan o‘tkaziladi.

Namunalar
B = 2 T, I = 5 A, l = 0,3 m (perpendikulyar): F = B·I·l = 2 · 5 · 0,3 = 3 N.
Tokli o‘tkazgichga F = 0,6 N ta’sir qilmoqda, I = 3 A, l = 0,2 m: B = F : (I·l) = 0,6 : (3 · 0,2) = 1 T.
Sinfda faoliyat

Daftarga chap qo‘l qoidasi bo‘yicha 3 ta chizma chizing: maydon chiziqlari sahifaga kirayotgan, tok o‘ngga; keyin tok chapga; keyin maydon teskari. Har birida kuch yo‘nalishini toping.

Mashq
1
Amper kuchi formulasini yozing va kattaliklarni ayting.
2
B = 4 T, I = 2 A, l = 0,5 m bo‘lsa, F necha N?
3
F = 1,5 N, I = 5 A, l = 0,5 m. B necha T?
4
Tok yo‘nalishi teskari bo‘lsa, Amper kuchi qanday o‘zgaradi?