Laboratoriya ishi. Om qonunini o‘rganish
Ishga maktab past kuchlanishli manbai, noma’lum qarshilikli rezistor, ampermetr, voltmetr, kalit va reostat kerak; hamma ishni o‘qituvchi nazoratida bajaring va zanjirni o‘qituvchi tekshirmaguncha manbani yoqmang. Ampermetr zanjirga ketma-ket, voltmetr esa rezistor uchlariga parallel ulanadi; asboblar qutblari («+» va «–») ni va shkala chegarasini tekshiring. Reostat yordamida kuchlanishni uch xil qiymatga o‘rnatib, har safar U va I ni jadvalga yozasiz, so‘ng R = U/I ni hisoblaysiz. O‘lchash xatoliklari tufayli uch natija bir oz farq qiladi, shuning uchun R ning o‘rtacha qiymatini olasiz. Agar U/I nisbati deyarli o‘zgarmasa, o‘tkazgich uchun Om qonuni bajariladi. Ish tugagach avval kalitni oching, so‘ng simlarni ajrating; sim va rezistor qizishi mumkin, uzoq vaqt yoqib qo‘ymang.
Sport kuni uch hakam 50 m yugurishni sekundomer bilan o‘lchadi: 9,1 s, 9,3 s va 9,2 s. O‘rtachasi (9,1 + 9,3 + 9,2) : 3 = 9,2 s. Bir necha o‘lchash va o‘rtacha qiymat tasodifiy xatoni kamaytiradi.
Sifat nazoratchilari detal o‘lchamini bir necha marta o‘lchaydi, olimlar tajriba natijalarini takrorlab o‘rtacha qiymat oladi, kalibrlovchilar asboblarni tekshiradi.
Daftaringiz uzunligini chizg‘ich bilan uch marta o‘lchab, natijalarni yozing va o‘rtachasini toping; natijalar bir-biridan farq qiladimi?
| O‘lchash | R, Ω |
|---|---|
| 1 | 5,9 |
| 2 | 6,1 |
| 3 | 6,0 |
| o‘rtacha | 6 |
Daftarga jadval chizing: «№, U (V), I (A), R (Ω)» ustunlari va 3 qator; oxirida «R o‘rtacha» qatori. O‘qituvchi bergan namunaviy sonlar bilan to‘ldirib, hisoblashni mashq qiling, so‘ng sinfda haqiqiy o‘lchashni bajaring.