ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Fizika

Om qonunini tekshirish va reostat

Darslar 19–20 · 2 ta dars · P.Q. Habibullayev, A. Boydedayev, A.D. Bahromov, J.E. Usarov, K.T. Suyarov, M.K. Yuldasheva. Fizika. Umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 8-sinfi uchun darslik, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 3-nashri. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
19

Laboratoriya ishi. Om qonunini o‘rganish

Darslik: 61–62-betlar
MaqsadLaboratoriya ishida o‘tkazgich uchun I va U ni o‘lchab, Om qonunini tekshirish va qarshilikning o‘rtacha qiymatini topish.
Yangi so‘zlar
o‘lchash xatoligi · measurement erroro‘rtacha qiymat · average valueampermetr ketma-ket · ammeter in seriesvoltmetr parallel · voltmeter in parallel
Tushuntirish

Ishga maktab past kuchlanishli manbai, noma’lum qarshilikli rezistor, ampermetr, voltmetr, kalit va reostat kerak; hamma ishni o‘qituvchi nazoratida bajaring va zanjirni o‘qituvchi tekshirmaguncha manbani yoqmang. Ampermetr zanjirga ketma-ket, voltmetr esa rezistor uchlariga parallel ulanadi; asboblar qutblari («+» va «–») ni va shkala chegarasini tekshiring. Reostat yordamida kuchlanishni uch xil qiymatga o‘rnatib, har safar U va I ni jadvalga yozasiz, so‘ng R = U/I ni hisoblaysiz. O‘lchash xatoliklari tufayli uch natija bir oz farq qiladi, shuning uchun R ning o‘rtacha qiymatini olasiz. Agar U/I nisbati deyarli o‘zgarmasa, o‘tkazgich uchun Om qonuni bajariladi. Ish tugagach avval kalitni oching, so‘ng simlarni ajrating; sim va rezistor qizishi mumkin, uzoq vaqt yoqib qo‘ymang.

!Diqqat!
Zanjirni o‘qituvchi tekshirmaguncha manbani yoqmang. Ish tugagach avval kalitni oching; qizigan rezistor va simlarni ushlamang.
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sport kuni uch hakam 50 m yugurishni sekundomer bilan o‘lchadi: 9,1 s, 9,3 s va 9,2 s. O‘rtachasi (9,1 + 9,3 + 9,2) : 3 = 9,2 s. Bir necha o‘lchash va o‘rtacha qiymat tasodifiy xatoni kamaytiradi.

Kim ishlatadi

Sifat nazoratchilari detal o‘lchamini bir necha marta o‘lchaydi, olimlar tajriba natijalarini takrorlab o‘rtacha qiymat oladi, kalibrlovchilar asboblarni tekshiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Daftaringiz uzunligini chizg‘ich bilan uch marta o‘lchab, natijalarni yozing va o‘rtachasini toping; natijalar bir-biridan farq qiladimi?

Namunalar
+−ARₓRhV
Jadval: U = 1,5 V, 3,0 V, 4,5 V; I = 0,25 A, 0,50 A, 0,75 A. R = 1,5 : 0,25 = 3,0 : 0,50 = 4,5 : 0,75 = 6 Ω. Nisbat o‘zgarmas, demak Om qonuni bajariladi.
O‘lchashR, Ω
15,9
26,1
36,0
o‘rtacha6
O‘lchashlardan R₁ = 5,9 Ω, R₂ = 6,1 Ω, R₃ = 6,0 Ω chiqdi. O‘rtacha R = (5,9 + 6,1 + 6,0) : 3 = 18 : 3 = 6 Ω.
Sinfda faoliyat

Daftarga jadval chizing: «№, U (V), I (A), R (Ω)» ustunlari va 3 qator; oxirida «R o‘rtacha» qatori. O‘qituvchi bergan namunaviy sonlar bilan to‘ldirib, hisoblashni mashq qiling, so‘ng sinfda haqiqiy o‘lchashni bajaring.

Mashq
1
Ampermetr va voltmetr zanjirga qanday ulanadi?
2
O‘lchashda U = 3 V, I = 0,5 A. Qarshilik necha om?
3
Uch o‘lchash: R = 11,8 Ω, 12,2 Ω, 12,0 Ω. O‘rtacha qiymat necha om?
4
Nima uchun bir marta emas, bir necha marta o‘lchab, o‘rtachasi olinadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliRobot uchun yorug‘lik datchigiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →