Gazlarda elektr toki
Oddiy sharoitda gaz molekulalari neytral, shuning uchun gaz dielektrik: u tokni o‘tkazmaydi. Gazga ionlovchi omil — qizdirish (alanga), rentgen yoki ultrabinafsha nurlari, radioaktiv nurlanish — ta’sir qilsa, neytral molekuladan elektron ajraladi va musbat ion bilan erkin elektron hosil bo‘ladi; bu ionlanish. Elektronlar neytral molekulalarga yopishib manfiy ion ham hosil qiladi. Teskari jarayon — musbat ion elektron bilan qo‘shilib yana neytral atom hosil qilishi — rekombinatsiya. Ionlovchi omil to‘xtasa, rekombinatsiya tufayli ionlar kamayadi va gaz yana dielektrik bo‘ladi. Gazlardagi tokni elektronlar va ikki xil ionlar tashiydi. Yuqori kuchlanishli uskunalar yonida bo‘lish, ochiq alanga yoki rentgen manbalari bilan ishlash xavfli, shuning uchun faqat mutaxassislar ishlaydi.
Shiftdagi tutun datchigining bir turida kichik kameradagi havo sal ionlashtirilgan va kuchsiz tok o‘tadi. Tutun zarrachalari ionlarni yutadi, tok kamayadi va signal beradi.
Yong‘in xavfsizligi muhandislari datchiklarni joylashtiradi, fiziklar Geyger hisoblagichida ionlashgan gazdan foydalanadi, yoritish muhandislari gaz bilan to‘ldirilgan lampalar yasaydi.
Maktab yoki uy shiftidagi kichik dumaloq tutun datchigini toping va joyini yozib qo‘ying (tegmang, tepaga chiqmang).
O‘ylab ko‘ring: nega alanga yaqinidagi havo tokni o‘tkaza oladi? Daftarga bir necha jumla yozing. Hech qanday alangani elektr asboblari yoniga olib bormang.