☰ Mundarija · Fizika

Elektroliz masalalari va qo‘llanishi

Darslar 44–45 · 2 ta dars · P.Q. Habibullayev, A. Boydedayev, A.D. Bahromov, J.E. Usarov, K.T. Suyarov, M.K. Yuldasheva. Fizika. Umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 8-sinfi uchun darslik, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 3-nashri. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
45

Elektrolizdan turmushda va texnikada foydalanish

Darslik: 127–129-betlar
MaqsadElektrolizning qo‘llanishini — misni tozalash, galvanostegiya va galvanoplastikani — bilish.
Yangi so‘zlar
rafinirlash · refininggalvanostegiya · galvanostegygalvanoplastika · galvanoplastyqoplama · coating
Tushuntirish

Elektroliz sanoatda keng qo‘llanadi. Misni tozalashda (rafinirlash) aralashmali mis anod qilinadi, toza mis katod; tok o‘tganda anod erib, toza mis katodda to‘planadi. Toza mis simlar uchun muhim, chunki aralashma solishtirma qarshilikni oshiradi. Galvanostegiyada buyum katod qilinib, boshqa metall (nikel, xrom, oltin kabi) yupqa qatlami bilan qoplanadi — bu zanglashdan saqlaydi yoki bezaydi. Galvanoplastikada buyumning o‘yilgan nusxasiga metall qatlami o‘tqazilib, uning aniq metall nusxasi olinadi; usulni 1838-yilda rus olimi B. S. Yakobi kashf etgan. Alyuminiy ham suyuqlanma elektrolizi bilan olinadi. Bunday ishlar zavodlarda mutaxassislar tomonidan, zaharli eritmalar bilan, himoya vositalarida bajariladi.

Namunalar
Rafinirlash vannasida tok 1000 A, vaqt 1000 s: q = 10⁶ C. Mis massasi m = 0,329 · 10⁶ = 329 000 mg = 329 g.
Nikel bilan qoplashda S = 50 cm², h = 0,002 cm, ρ ≈ 9 g/cm³: m = 9 · 50 · 0,002 = 0,9 g = 900 mg. k = 0,3 mg/C va I = 1 A bo‘lsa t = 900 : 0,3 = 3000 s = 50 min.
Sinfda faoliyat

Atrofingizdagi galvanik qoplamali buyumlarni (nikel yoki xrom qoplamali jo‘mrak, kalit) kuzating, ular nima uchun qoplanganini daftarga yozing. Qoplash tajribasini o‘zingiz qilmang.

Mashq
1
Misni elektrolitik tozalashda qaysi elektrod toza mis bilan qoplanadi?
2
Galvanostegiya va galvanoplastika farqi nima?
3
1000 A tok 1000 s o‘tganda mis (k = 0,329 mg/C) necha g ajraladi?
4
Nima uchun elektr simlari uchun mis tozalanadi?