☰ Mundarija · Fizika

Qizdirgichlar va uy elektr tarmog‘i

Darslar 36–37 · 2 ta dars · P.Q. Habibullayev, A. Boydedayev, A.D. Bahromov, J.E. Usarov, K.T. Suyarov, M.K. Yuldasheva. Fizika. Umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 8-sinfi uchun darslik, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 3-nashri. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
37

Xonadonlardagi elektr zanjirlar va ulashlar

Darslik: 104–108-betlar
MaqsadUy elektr tarmog‘ining tuzilishini, saqlagichning vazifasini, rozetka va vilka haqida asosiy qoidalarni bilish.
Yangi so‘zlar
saqlagich · fusefaza va nol sim · phase and neutral wirerozetka · socketuch fazali tok · three-phase current
Tushuntirish

Uy tarmog‘ida asboblar parallel ulanadi, shuning uchun har biriga 220 V kuchlanish tushadi va bittasini o‘chirish boshqalarga ta’sir qilmaydi. Tarmoq ikki simdan iborat: faza sim (xavfli kuchlanishli) va nol sim; ikkalasi ham xavfli deb hisoblanadi. Zanjir ortiqcha yuklansa yoki tutashsa, tok ortadi va simlar qizib yong‘in chiqishi mumkin; buning oldini olish uchun saqlagich ulanadi: tok ruxsat etilgandan ortsa, uning ichidagi nozik sim erib, zanjirni uzadi. Sanoatda ko‘pincha uch fazali 380 V tarmoq ishlatiladi. Vilka, rozetka va lampa patronini ulash, almashtirish yoki ta’mirlashni faqat kattalar yoki elektrikchi bajaradi; bolalar rozetkaga hech narsa tiqmasin va ho‘l qo‘l bilan elektr asboblarga tegmasin.

Namunalar
Saqlagich 10 A ga mo‘ljallangan, tarmoq 220 V. Eng katta ruxsat etilgan umumiy quvvat: P = I·U = 10 · 220 = 2200 W.
Choynak 1320 W, tok I = P : U = 1320 : 220 = 6 A. Choynak va 1100 W li dazmol bir vaqtda: 1320 + 1100 = 2420 W > 2200 W, saqlagich uzadi.
Sinfda faoliyat

Kattalar bilan uyda elektr tarmog‘i qaerdan kirishini, saqlagich (avtomat) qayerda turishini ko‘ring (faqat qarab, tegmasdan) va daftarga sodda sxema chizing.

Mashq
1
Saqlagich nima uchun kerak?
2
Dazmol 660 W, tarmoq 220 V. Tok kuchi necha A?
3
Saqlagich 16 A, tarmoq 220 V. Eng katta quvvat necha W?
4
Nima uchun bolalar rozetkaga hech narsa tiqmasligi kerak?