ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Fizika

Qizdirgichlar va uy elektr tarmog‘i

Darslar 36–37 · 2 ta dars · P.Q. Habibullayev, A. Boydedayev, A.D. Bahromov, J.E. Usarov, K.T. Suyarov, M.K. Yuldasheva. Fizika. Umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 8-sinfi uchun darslik, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 3-nashri. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
37

Xonadonlardagi elektr zanjirlar va ulashlar

Darslik: 104–108-betlar
MaqsadUy elektr tarmog‘ining tuzilishini, saqlagichning vazifasini, rozetka va vilka haqida asosiy qoidalarni bilish.
Yangi so‘zlar
saqlagich · fusefaza va nol sim · phase and neutral wirerozetka · socketuch fazali tok · three-phase current
Tushuntirish

Uy tarmog‘ida asboblar parallel ulanadi, shuning uchun har biriga 220 V kuchlanish tushadi va bittasini o‘chirish boshqalarga ta’sir qilmaydi. Tarmoq ikki simdan iborat: faza sim (xavfli kuchlanishli) va nol sim; ikkalasi ham xavfli deb hisoblanadi. Zanjir ortiqcha yuklansa yoki tutashsa, tok ortadi va simlar qizib yong‘in chiqishi mumkin; buning oldini olish uchun saqlagich ulanadi: tok ruxsat etilgandan ortsa, uning ichidagi nozik sim erib, zanjirni uzadi. Sanoatda ko‘pincha uch fazali 380 V tarmoq ishlatiladi. Vilka, rozetka va lampa patronini ulash, almashtirish yoki ta’mirlashni faqat kattalar yoki elektrikchi bajaradi; bolalar rozetkaga hech narsa tiqmasin va ho‘l qo‘l bilan elektr asboblarga tegmasin.

LRMM220 V
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Tikuvchilik ustaxonasi liniyasida 25 A li avtomat bor: eng ko‘p quvvat 25 · 220 = 5500 W. Uchta chiroq (har biri 100 W) va to‘rtta tikuv mashinasi (har biri 300 W) birga 300 + 1200 = 1500 W oladi, bu chegaradan ancha kam, shuning uchun avtomat o‘chmaydi.

Kim ishlatadi

Elektriklar liniya uchun avtomat va kabel tanlaydi, bino nazoratchilari simlar xavfsizligini tekshiradi, texnik xodimlar yuk oshib ketmasligini kuzatadi.

Bugun sinab ko‘ring

Qog‘ozda quvvati katta uchta asbobni yozing (masalan, choynak, dazmol, isitgich) va nega ularni bitta uzaytirgichga birga ulash yaxshi emasligini tushuntiring: quvvatlar qo‘shiladi.

Namunalar
Saqlagich 10 A ga mo‘ljallangan, tarmoq 220 V. Eng katta ruxsat etilgan umumiy quvvat: P = I·U = 10 · 220 = 2200 W.
050010001500200025001320110024202200choynakdazmoljamisaqlagichWW
Choynak 1320 W, tok I = P : U = 1320 : 220 = 6 A. Choynak va 1100 W li dazmol bir vaqtda: 1320 + 1100 = 2420 W > 2200 W, saqlagich uzadi.
Sinfda faoliyat

Kattalar bilan uyda elektr tarmog‘i qaerdan kirishini, saqlagich (avtomat) qayerda turishini ko‘ring (faqat qarab, tegmasdan) va daftarga sodda sxema chizing.

Mashq
1
Saqlagich nima uchun kerak?
2
Dazmol 660 W, tarmoq 220 V. Tok kuchi necha A?
3
Saqlagich 16 A, tarmoq 220 V. Eng katta quvvat necha W?
4
Nima uchun bolalar rozetkaga hech narsa tiqmasligi kerak?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliPeshtaxta uchun saqlagichli panelHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →