☰ Mundarija · Fizika

Aralash ulanish

Darslar 25–26 · 2 ta dars · P.Q. Habibullayev, A. Boydedayev, A.D. Bahromov, J.E. Usarov, K.T. Suyarov, M.K. Yuldasheva. Fizika. Umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 8-sinfi uchun darslik, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 3-nashri. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
26

Masalalar yechish

Darslik: 76–78-betlar
MaqsadAralash ulanishli zanjirlarga oid masalalar yechish va natijani tekshirish.
Yangi so‘zlar
tok taqsimoti · current distributionkuchlanish taqsimoti · voltage distributiontekshirish · checkingekvivalent qarshilik · equivalent resistance
Tushuntirish

Masalani yechishdan oldin sxemani chizib, har bir rezistor va ma’lum kattaliklarni belgilang. Keyin ekvivalent qarshilikni topib, Om qonuni bilan umumiy tokni hisoblang. So‘ngra teskari yo‘l bilan: ketma-ket qismlarda tok bir xil, parallel qismlarda kuchlanish bir xil ekanini ishlatib, har bir rezistorning tok va kuchlanishini toping. Natijani tekshirish uchun kuchlanishlar yig‘indisi manba kuchlanishiga, parallel tarmoqlardagi toklar yig‘indisi umumiy tokka teng ekanini ko‘ring. Agar tenglik bajarilmasa, odatda hisoblashda yoki sxemani o‘qishda xato bo‘ladi.

Namunalar
R₁ = 4 Ω va R₂ = 12 Ω parallel, ularga R₃ = 7 Ω ketma-ket, U = 30 V. Parallel qism 4 · 12 : 16 = 3 Ω, R = 3 + 7 = 10 Ω, I = 30 : 10 = 3 A. U₃ = 3 · 7 = 21 V; parallel qismda 30 − 21 = 9 V.
Davomi: I₁ = 9 : 4 = 2,25 A, I₂ = 9 : 12 = 0,75 A. Tekshirish: 2,25 + 0,75 = 3 A umumiy tokka teng.
Sinfda faoliyat

Kichik «masala-detektiv» o‘ynang: do‘stingiz sxemada bir xato (masalan, noto‘g‘ri qo‘shilgan qarshilik) qilib yechsin, siz uni toping. Faqat daftarda.

Mashq
1
Aralash zanjirni tekshirishning ikki usulini ayting.
2
R₁ = 12 Ω va R₂ = 4 Ω ketma-ket, bu butun guruhga R₃ = 16 Ω parallel ulangan. Umumiy qarshilik necha om?
3
Shu zanjirga 16 V berilsa, R₃ orqali tok necha A?
4
Nima uchun parallel tarmoqlardan kichik qarshilikli tarmoqda tok katta bo‘ladi?