ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Fizika

Aralash ulanish

Darslar 25–26 · 2 ta dars · P.Q. Habibullayev, A. Boydedayev, A.D. Bahromov, J.E. Usarov, K.T. Suyarov, M.K. Yuldasheva. Fizika. Umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 8-sinfi uchun darslik, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 3-nashri. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
26

Masalalar yechish

Darslik: 76–78-betlar
MaqsadAralash ulanishli zanjirlarga oid masalalar yechish va natijani tekshirish.
Yangi so‘zlar
tok taqsimoti · current distributionkuchlanish taqsimoti · voltage distributiontekshirish · checkingekvivalent qarshilik · equivalent resistance
Tushuntirish

Masalani yechishdan oldin sxemani chizib, har bir rezistor va ma’lum kattaliklarni belgilang. Keyin ekvivalent qarshilikni topib, Om qonuni bilan umumiy tokni hisoblang. So‘ngra teskari yo‘l bilan: ketma-ket qismlarda tok bir xil, parallel qismlarda kuchlanish bir xil ekanini ishlatib, har bir rezistorning tok va kuchlanishini toping. Natijani tekshirish uchun kuchlanishlar yig‘indisi manba kuchlanishiga, parallel tarmoqlardagi toklar yig‘indisi umumiy tokka teng ekanini ko‘ring. Agar tenglik bajarilmasa, odatda hisoblashda yoki sxemani o‘qishda xato bo‘ladi.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Asosiy quvurdan suv ikki jo‘mrakka bo‘linadi: biridan minutiga 3 l, ikkinchisidan 1 l oqadi. Demak, quvur minutiga 4 l keltirishi kerak. Aralash zanjirda ham shoxlardagi toklar yig‘indisi umumiy tokka teng bo‘lishi kerak.

Kim ishlatadi

Muhandislar hisobni ikki usulda tekshiradi, elektriklar o‘lchangan tok bilan hisobiy tokni solishtiradi, hisobchilar yig‘indini ikki marta sanaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Keyingi har qanday masalani yechgach, javobni boshqa usulda tekshiring: taxminiy baho yoki teskari hisob bilan.

Namunalar
4 Ω12 Ω30 V+−7 Ω
R₁ = 4 Ω va R₂ = 12 Ω parallel, ularga R₃ = 7 Ω ketma-ket, U = 30 V. Parallel qism 4 · 12 : 16 = 3 Ω, R = 3 + 7 = 10 Ω, I = 30 : 10 = 3 A. U₃ = 3 · 7 = 21 V; parallel qismda 30 − 21 = 9 V.
01232,250,753I₁I₂IA
Davomi: I₁ = 9 : 4 = 2,25 A, I₂ = 9 : 12 = 0,75 A. Tekshirish: 2,25 + 0,75 = 3 A umumiy tokka teng.
Sinfda faoliyat

Kichik «masala-detektiv» o‘ynang: do‘stingiz sxemada bir xato (masalan, noto‘g‘ri qo‘shilgan qarshilik) qilib yechsin, siz uni toping. Faqat daftarda.

Mashq
1
Aralash zanjirni tekshirishning ikki usulini ayting.
2
R₁ = 12 Ω va R₂ = 4 Ω ketma-ket, bu butun guruhga R₃ = 16 Ω parallel ulangan. Umumiy qarshilik necha om?
3
Shu zanjirga 16 V berilsa, R₃ orqali tok necha A?
4
Nima uchun parallel tarmoqlardan kichik qarshilikli tarmoqda tok katta bo‘ladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQoshiqli plafon: kutubxona burchagi uchun LED chiroqHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →