ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Biologiya (Odam va uning salomatligi)

Ko‘payish organlari, urug‘lanish va homila rivojlanishi

Darslar 65–66 · 2 ta dars · O. Mavlonov, T. Tilavov, B. Aminov. Biologiya (Odam va uning salomatligi), 8-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan 6-nashr. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
66

Urug‘lanish va homilaning rivojlanishi

Darslik: 176–177-betlar
MaqsadUrug‘lanish, zigotaning bo‘linishi, murtak va homilaning rivojlanishi, yo‘ldosh va tug‘ilish haqida darslik darajasidagi ma’lumotni tushuntiradi.
Yangi so‘zlar
urug‘lanish · fertilisationmurtak · embryohomila · fetusyo‘ldosh · placenta
Tushuntirish

Urug‘lanish ona tanasi ichida, bachadon naylarida sodir bo‘ladi: urug‘ hujayra tuxum hujayra bilan qo‘shilib zigota hosil qiladi. Zigota bo‘linib, ko‘p hujayrali murtakka aylanadi; taxminan bir haftada murtak bachadon devoriga joylashadi. Murtakni himoya qiluvchi pardalar va suyuqlikli pufak hosil bo‘ladi. Yo‘ldosh murtak vorsinkalari va bachadon shilliq qavatidan shakllanadi: u orqali ona qonidan homilaga kislorod va oziq moddalar o‘tadi, karbonat angidrid va chiqindilar olib ketiladi; ona va homila qoni aralashmaydi. Murtak taxminan 8 haftalikdan keyin homila deb ataladi; bu davrda organlar shakllanadi, keyin o‘sib, takomillashadi; yurak urishi bir oylikdayoq boshlanadi. Homiladorlik taxminan 9 oy (270–280 kun) davom etadi. Tug‘ilish davrida bachadon muskullari kuchli qisqaradi (gormonlar, jumladan gipofizning gormoni ishtirokida), bola shifokor yoki doya yordamida tug‘iladi; chaqaloq birinchi marta yig‘lab, o‘pka bilan nafas ola boshlaydi, kindik arqoni kesiladi. Homiladorlik davrida ona uchun shifokor kuzatuvi, to‘g‘ri ovqatlanish, vitaminlar, emlash va chekish hamda alkogoldan butunlay voz kechish muhim: bular homila rivojlanishiga zarar yetkazadi.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Fermer tovuq tuxumidagi jo‘ja sariqlik hisobiga oziqlanishini, qo‘zi esa tug‘ilishidan oldin ona tanasi ichida rivojlanishini biladi. Hayvonlarda bola tug‘ilishidan oldin turlicha rivojlanadi.

Kim ishlatadi

Veterinar hayvonlar homiladorligini kuzatadi, akusher-ginekolog va doya ona va bola salomatligi bilan shug‘ullanadi, biolog rivojlanish bosqichlarini o‘rganadi.

Bugun sinab ko‘ring

Kutubxona kitobi yoki ishonchli manbadan bachadonida bola rivojlantiradigan bitta uy hayvoni va tuxum qo‘yadigan bittasini toping va bolasi qanday oziqlanishini taqqoslang.

Namunalar
!Diqqat!
Homiladorlikda chekish va alkogol homila o‘sishiga zarar qiladi.
Homiladorlik paytida chekish va alkogol homila o‘sishiga zarar yetkazadi: shuning uchun ulardan voz kechish kerak.
Yo‘ldosh orqali ona qonidan kislorod va oziq moddalar homilaga o‘tadi.
Sinfda faoliyat

Bosqichlar lentasi: «urug‘lanish → zigota → murtak → homila → tug‘ilish» ni 5 ta kartochkaga yozing va har biriga bitta fakt qo‘shing (masalan, «yo‘ldosh – almashinuv organi»). Tartibga solib, do‘stingizga tushuntiring.

Mashq
1
Urug‘lanish qayerda sodir bo‘ladi?
2
Yo‘ldosh vazifasi nima?
3
Homiladorlik qancha davom etadi?
4
Nega homilador ayol shifokor nazoratida bo‘lishi kerak?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliElektromagnitli metall saralagichHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →