ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Biologiya (Odam va uning salomatligi)

Ko‘rish funksiyasi, 7-laboratoriya va eshitish

Darslar 60–62 · 3 ta dars · O. Mavlonov, T. Tilavov, B. Aminov. Biologiya (Odam va uning salomatligi), 8-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan 6-nashr. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
62

Eshitish organlarining tuzilishi, eshitish gigiyenasi

Darslik: 165–167-betlar
MaqsadQuloq tuzilishi (tashqi, o‘rta, ichki), eshitish analizatori, eshitish gigiyenasi va quloqqa oid xavfsizlik qoidalarini tushuntiradi.
Yangi so‘zlar
nog‘ora parda · eardrumeshitish suyakchalari · ear ossicleschig‘anoq · cochleaeshitish nervi · auditory nerve
Tushuntirish

Eshitish organi – quloq; u tashqi, o‘rta va ichki qismlardan iborat. Tashqi quloqqa tovushni yig‘uvchi quloq suprasi va ichkariga boruvchi eshitish yo‘li kiradi; bu yo‘lning oxirini yupqa nog‘ora parda berkitib turadi. O‘rta quloqda uchta eshitish suyakchasi – bolg‘acha, sandoncha va uzangicha – tovush tebranishini kuchaytirib, ichki quloqqa uzatadi; o‘rta quloq eshitish nayi orqali halqum bilan tutashgan, shu tufayli bosim tenglashadi. Ichki quloqda suyuqlik bilan to‘lgan chig‘anoq bor, uning ichidagi tukchali retseptorlar tebranishni nerv impulsiga aylantiradi; impulslar eshitish nervi orqali chakka po‘stlog‘iga boradi, u yerda tovush idrok qilinadi. Ikki quloq bilan tovush qaysi tomondan kelayotganini aniqlaymiz. Eshitish gigiyenasi: quloqni toza saqlash, lekin ichiga cho‘p, soch tuguni yoki o‘tkir narsa tiqmaslik – nog‘ora parda zararlanishi mumkin; quloq kiri (oltingugurti) ortiqcha to‘planib eshitish pasaysa, shifokorga ko‘rinish; quloqqa suv tushsa kattalarga ayting; quloq og‘riganda, oqma yoki isitmada o‘zboshimchalik bilan tomchi dori yoki isitma qo‘llamang. Quloqchin (naushnik) ovozini yuqori qilmaslik (taxminan maksimal ovozning yarmidan oshirmaslik), uzoq vaqt taqmaslik, shovqinli joyda quloqni asrash kerak. Quloqqa begona narsa kirsa, uni olishga urinmang va shifokorga boring.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

O‘quvchilar ikki qog‘oz stakan va ip bilan «telefon» yasaydi: ovoz stakan tubini titratadi, ip titrashni ikkinchi stakangacha olib boradi. Quloqda ham nog‘ora parda va mayda suyakchalar titrashni ichkariga uzatadi.

Kim ishlatadi

Audiolog eshitishni tekshiradi, ovoz muhandisi tovushni yozadi va sozlaydi, musiqachi tovush sifatiga e’tibor beradi.

Bugun sinab ko‘ring

Ikki stakan va ip bilan «telefon» yasang. Stakan bo‘lmasa, qulog‘ingizni stol yoniga qo‘yib, do‘stingiz boshqa chetini ohista taqillatsin: ovoz qattiq jismdan o‘tadi.

Namunalar
✓Maslahat
Quloqchin ovozini maksimalning yarmidan oshirmang; quloqqa cho‘p yoki o‘tkir narsa tiqmang.
Konsertda yoki baland shovqin yaqinida bo‘lganda quloqni asrash (quloq tiqinlari yoki uzoqroq turish) eshitishni saqlaydi.
Samolyot ko‘tarilayotganda yutinish yoki saqich chaynash o‘rta quloqdagi bosimni tenglashtiradi.
Sinfda faoliyat

Tovush xavfsizligi kartochkasi: «Quloqchin – ovozi yarmigacha», «Cho‘p tiqmang», «Shovqinda dam bering», «Og‘riqda – shifokor». O‘zingiz va oilangiz uchun 3 ta qoida tanlang. Telefondagi ovoz sozlamasini kattalar bilan tekshiring.

Mashq
1
Quloq qanday qismlardan iborat?
2
Eshitish suyakchalari qaysilar va vazifasi?
3
Tovush retseptorlari qayerda?
4
Nima uchun quloqni cho‘p bilan tozalash xavfli?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBobo-buvilar uchun kitobchaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →