ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Biologiya (Odam va uning salomatligi)

Orqa miya va bosh miya

Darslar 46–47 · 2 ta dars · O. Mavlonov, T. Tilavov, B. Aminov. Biologiya (Odam va uning salomatligi), 8-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan 6-nashr. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
47

Bosh miyaning tuzilishi va funksiyasi

Darslik: 130–132-betlar
MaqsadBosh miyaning bo‘limlarini (uzunchoq, ko‘prik, miyacha, o‘rta, oraliq miya) va ularning funksiyasini tushuntiradi.
Yangi so‘zlar
uzunchoq miya · medulla oblongatamiyacha · cerebellumoraliq miya · diencephalonmiya sopi · brain stem
Tushuntirish

Bosh miya kalla qutisida joylashgan bo‘lib, undagi neyronlar soni taxminan 86 milliard. U miya sopi, oraliq miya, miyacha va katta yarimsharlardan iborat. Miya sopiga uzunchoq miya, ko‘prik va o‘rta miya kiradi; 12 juft kalla-miya nervlarining ko‘pchiligi undan chiqadi, ular orasida yurak, o‘pka va oshqozon ishini boshqaruvchi adashgan nerv bor. Uzunchoq miyada nafas olish, yurak urishi, hazm hamda himoya reflekslari (aksirish, yo‘talish, yutish) markazlari joylashgan. Ko‘prik uzunchoq miyani boshqa bo‘limlar bilan bog‘laydi. O‘rta miya muskul tarangligini, ko‘rish va eshitish chamalash reflekslarini boshqaradi. Oraliq miya moddalar almashinuvi, tana harorati, och qolish va chanqashni muvofiqlashtiradi, sezgi impulslarini yarimsharlarga yo‘naltiradi. Miyacha harakatlar aniqligini va tana muvozanatini boshqaradi; shikastlansa harakatlar noaniq bo‘ladi. Boshni zarbadan himoya qilish – velosiped va skuterda dubulg‘a taqish – miyani asraydi.

uzunchoq miyako‘priko‘rta miyamiya sopioraliq miyamiyachakattayarimsharlarBosh miya
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Uzoq imtihon yoki murakkab topshiriqdan keyin o‘quvchi qornini ochgan va charchagan bo‘ladi. Miya tana og‘irligining kichik qismi bo‘lsa ham, tinch holatda tana energiyasining taxminan beshdan birini sarflaydi.

Kim ishlatadi

Nevrolog miya ishini o‘rganadi, psixolog diqqat va charchoqni kuzatadi, tadqiqotchi miya tasvirlarini tahlil qiladi.

Bugun sinab ko‘ring

Keyingi qiyin topshiriq yoki o‘qishdan so‘ng qanchalik charchaganingiz yoki ochqaganingizni bir so‘z bilan yozing.

Namunalar
Bo‘limVazifasi
uzunchoq miyanafas, yurak urishi, hazm
miyachaharakat aniqligi, muvozanat
oraliq miyaharorat, och qolish, chanqash
Uzunchoq miya shikastlansa nafas va yurak ishi xavf ostida qoladi – shuning uchun u hayot markazi.
✓Maslahat
Velosiped va skuterda dubulg‘a taqing – miyani asraydi.
Miyachasi buzilgan odamning yurishi chayqalib, burunga barmoq bilan aniq tegizolmaydi.
Sinfda faoliyat

Bosh miya bo‘limlari plakati: har bo‘limga bitta funksiya yozing (masalan, «miyacha – muvozanat»). Do‘stingiz bilan o‘zaro so‘rang. Muvozanat uchun «bir oyoqda turish» ni xavfsiz joyda, kattalar yonida qiling.

Mashq
1
Bosh miya qaysi qismlardan iborat?
2
Uzunchoq miyada qanday markazlar bor?
3
Miyacha nimani boshqaradi?
4
Nima uchun oraliq miya ichki muhit doimiyligi uchun muhim?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKaram, lavlagi yoki qog‘oz?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →