Bosh miyaning tuzilishi va funksiyasi
Bosh miya kalla qutisida joylashgan bo‘lib, undagi neyronlar soni taxminan 86 milliard. U miya sopi, oraliq miya, miyacha va katta yarimsharlardan iborat. Miya sopiga uzunchoq miya, ko‘prik va o‘rta miya kiradi; 12 juft kalla-miya nervlarining ko‘pchiligi undan chiqadi, ular orasida yurak, o‘pka va oshqozon ishini boshqaruvchi adashgan nerv bor. Uzunchoq miyada nafas olish, yurak urishi, hazm hamda himoya reflekslari (aksirish, yo‘talish, yutish) markazlari joylashgan. Ko‘prik uzunchoq miyani boshqa bo‘limlar bilan bog‘laydi. O‘rta miya muskul tarangligini, ko‘rish va eshitish chamalash reflekslarini boshqaradi. Oraliq miya moddalar almashinuvi, tana harorati, och qolish va chanqashni muvofiqlashtiradi, sezgi impulslarini yarimsharlarga yo‘naltiradi. Miyacha harakatlar aniqligini va tana muvozanatini boshqaradi; shikastlansa harakatlar noaniq bo‘ladi. Boshni zarbadan himoya qilish – velosiped va skuterda dubulg‘a taqish – miyani asraydi.
Bosh miya bo‘limlari plakati: har bo‘limga bitta funksiya yozing (masalan, «miyacha – muvozanat»). Do‘stingiz bilan o‘zaro so‘rang. Muvozanat uchun «bir oyoqda turish» ni xavfsiz joyda, kattalar yonida qiling.