Nerv sistemasining funksiyasi
Refleks – tashqi yoki ichki ta’sirga organizmning markaziy nerv sistemasi ishtirokida beradigan javobi. Nerv qo‘zg‘alishi o‘tadigan yo‘l refleks yoyi deyiladi; u beshta qismdan iborat: retseptor, sezuvchi neyron, markaziy nerv sistemasidagi nerv markazi, harakatlantiruvchi neyron va ishchi organ. Retseptor ta’sirni (issiq, bosim, yorug‘lik, tovush) nerv impulsiga aylantiradi, impuls sezuvchi neyron orqali markazga, undan harakatlantiruvchi neyron orqali ishchi organga boradi. Masalan, issiq narsaga tegib ketgan qo‘lni biz o‘ylamasdan tortib olamiz; aksirish, yo‘talish va ko‘zni yumish ham sodda reflekslar. Nerv impulsi sekundiga taxminan bir necha metrdan yuz metrdan ortiqroq tezlikda o‘tadi. Markaziy nerv sistemasida qo‘zg‘alish va tormozlanish almashinib turadi: tormozlanish reaksiyani susaytiradi yoki to‘xtatadi. Ularning o‘zaro muvofiqligi tufayli, masalan, bukuvchi va yozuvchi muskullar navbat bilan ishlab, harakat silliq bo‘ladi.
Refleks yoyi o‘yini: 5 ta kartochka (retseptor, sezuvchi neyron, markaz, harakatlantiruvchi neyron, ishchi organ) tayyorlang, aralashtirib to‘g‘ri tartibda yig‘ing. Misol: «chivin qo‘lga qo‘nsa, uni siltash».