ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Texnologiya

Xalq hunari, voronka va qirg‘ich

Darslar 23–25 · 3 ta dars · Mehnat ta’limi (Texnologiya), umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 7-sinfi uchun darslik. O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2016/2017 (mualliflar nomlari matnda ko‘rsatilmagan)
23

Rangli metallarga ishlov berishga oid xalq hunarmandchiligi

Darslik: 80–81-betlar
MaqsadRangli metallarga ishlov berishga oid xalq hunarmandchiligi turlari – kandakorlik va zargarlikni bilish.
Yangi so‘zlar
kandakorlik · metal chasing and engravingzargarlik · jewellery makingsochpopuk · traditional hair ornamentbo‘rtma naqsh · relief ornament
Tushuntirish

Kandakorlik – metalldan yasalgan badiiy buyumlarga o‘yib yoki bo‘rtma qilib naqsh ishlash san’ati. O‘zbekistonda metall buyumlarni badiiy bezash qadimdan rivojlanib kelgan, XI asrdan boshlab kandakorlik buyumlari mis va mis qotishmalaridan tayyorlana boshlagan. Usta naqshni avval chizadi, so‘ng maxsus qalamlar va bolg‘achalar bilan metallga o‘yadi yoki zarb bilan bo‘rttiradi. Zargarlik – oltin va kumush kabi qimmatbaho rangli metallardan zeb-ziynat buyumlari yasash hunari. Zargarlik buyumlari juda xilma-xil: uzuk, bilaguzuk, bo‘yintumor, zirak, qo‘ng‘iroqcha va boshqalar. Sochpopuk – ayollarning soch bezagi: qora ipakdan eshilgan iplar uchiga kumush g‘uppa, qo‘ng‘iroqcha yoki naycha shaklidagi taqinchoqlar biriktiriladi. Uning shakli va nomi viloyatlarga qarab farq qiladi. Bu hunarlarda naqsh geometriya va simmetriya qoidalariga tayanadi. Haqiqiy kandakorlik va zargarlikda metall qizdiriladi, kavsharlanadi, kislotalar ishlatiladi va o‘tkir asboblarda ishlanadi, shuning uchun bu bilan faqat tajribali ustalar shug‘ullanadi. Maktabda esa xavfsiz mashq o‘tkaziladi: yupqa alyuminiy folgaga o‘tmas tayoqcha bilan naqsh bosib tushiriladi.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Muzeyga borgan o‘quvchi metall ko‘zadagi chap va o‘ng tomoni teng takrorlangan naqshni ko‘radi. Naqsh chiziqning ikki tomonida bir xil bo‘lgani uchun buyum muvozanatli va chiroyli ko‘rinadi.

Kim ishlatadi

Hunarmand kandakorlar, zargarlar va esdalik buyumlari ustalari naqsh bilan metallni bezaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Qog‘ozni buking, buklam bir tomoniga kapalak qanotining yarmini chizing va ikkinchi tomonini unga mos qilib tugallang.

Namunalar
Mis laganga nuqtalar va chiziqlardan iborat naqsh o‘yib bezash – kandakorlik namunasi.
Simmetrik gul naqshini chizishda uni o‘q chizig‘ining ikki tomonida bir xil qilib takrorlaymiz.
Sinfda faoliyat

Folga bosma: yupqa alyuminiy folga (qirralari qayrilgan) yumshoq kigiz ustiga qo‘yiladi; o‘tmas tayoqcha bilan oldindan chizilgan simmetrik naqsh bosib chiqiladi. Qaychi bilan kesishni o‘qituvchi bajaradi; qo‘lqopda ishlang.

Mashq
1
Kandakorlik nima?
2
Zargarlikda qaysi metallar ishlatiladi?
3
Naqshda 6 ta gul bor, hoshiyada 4 marta takrorlansa jami nechta gul? (6 × 4)
4
Nega haqiqiy kandakorlik bilan faqat ustalar shug‘ullanadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBahorgi gulzor uchun uchastkaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →