ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Texnologiya

Elektr isitgichlar va xonadon tarmog‘i

Darslar 26–27 · 2 ta dars · Mehnat ta’limi (Texnologiya), umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 7-sinfi uchun darslik. O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2016/2017 (mualliflar nomlari matnda ko‘rsatilmagan)
26

Uy-ro‘zg‘or elektr isitgichlari; xavfsiz foydalanish; issiqlik relesi

Darslik: 86–92-betlar
MaqsadUy-ro‘zg‘or elektr isitgichlarining turlari, tuzilishi, xavfsiz ishlatilishi va issiqlik relesining ishlash prinsipini bilish.
Yangi so‘zlar
isitish elementi · heating elementnixrom · nichromebimetall plastinka · bimetal stripissiqlik relesi · thermal relay
Tushuntirish

Elektr isitgichlarning asosiy qismi – tok o‘tganda qiziydigan yuqori qarshilikli sim yoki tasma. U nixrom, fexral yoki konstantan kabi maxsus qotishmalardan tayyorlanadi, chunki ular katta solishtirma qarshilikka ega va yuqori haroratda erimaydi hamda oksidlanmaydi. Isitish elementlari ochiq (spiral havoda yoki izolyator ariqchasida), yopiq nogermetik (masalan, sopol munchoqli) va germetik (naychali elektr isitgich – TEN) bo‘ladi. TEN da spiral metall naycha ichida kvars qumi yoki magniy oksidi kukuniga joylashgan; uning xizmat muddati 10 000 soatgacha yetadi. Infraqizil nurli isitgichlar issiqlikni nur bilan uzatadi, mikroto‘lqinli pech esa oziq-ovqatdagi suv molekulalarini tebratib qizdiradi va unda metall idish ishlatilmaydi. Issiqlik relesida yonma-yon biriktirilgan ikki metall plastinka (bimetall) bo‘ladi: qizdirilganda chiziqli kengayish koeffitsiyenti kichik metall tomoniga egiladi va normal berk kontaktni uzadi. Shu tarzda dazmol, choynak va isitgich qizib ketishdan saqlanadi. Xavfsizlik: isitgichni qarovsiz qoldirmaslik, yopib qo‘ymaslik, yonuvchi narsalardan va suvdan uzoq tutish, ho‘l qo‘l bilan ushlamaslik, vilkani sim emas, vilkaning o‘zidan tortib uzish. Nosoz sim yoki vilkani o‘zingiz tuzatmang: 0,1 A tok halokatli bo‘lishi mumkin. Elektr bilan ishlash va ta’mirlashni faqat kattalar va malakali usta bajaradi.

!Xavfsizlik
Isitgichni yopib qo‘ymang va yonuvchan narsalardan uzoq tuting; hech qachon nazoratsiz qoldirmang.
+ −

Parallel: har bir lampa o‘z kaliti bilan alohida yonadi

Yonayotgan lampalar: 1 + 1

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

O‘quvchi asbob yorlig‘ida «V» va «Vt» yozuvlarini ko‘radi. Qizdirgichda Vt soni telefon zaryadlagichidagidan ancha katta, ya’ni u har soniyada ko‘proq energiya sarflaydi.

Kim ishlatadi

Elektrchilar, do‘kon maslahatchilari va energiya tejash mutaxassislari yorliqdagi sonlarga qarab asbobni tanlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Vilka yoki rozetkaga tegmasdan, kattalardan ikkita asbob yorlig‘idagi vattni o‘qib berishni so‘rang va qaysi biri har soniyada ko‘proq energiya sarflashini ayting.

Namunalar
2200 Vt li isitgich 220 V da 2200 : 220 = 10 A tok oladi; shuning uchun uni yupqa uzaytirgich simiga ulab bo‘lmaydi.
2 kVt li isitgich 3 soat ishlasa, 2 × 3 = 6 kVt·soat energiya sarflaydi.
Sinfda faoliyat

Sxema o‘yini: o‘qituvchi dazmol, choynak, mikroto‘lqinli pech va isitgich rasmlarini ko‘rsatadi; guruhlar har birining isitish turini (ochiq, TEN, mikroto‘lqin...) aniqlaydi va uchta xavfsizlik qoidasini yozadi. Haqiqiy asboblar tarmoqqa ulanmaydi, bimetall nusxa faqat ko‘rsatiladi.

Mashq
1
Isitish elementi nimadan tayyorlanadi va nega?
2
Issiqlik relesining asosiy qismi nima?
3
1500 Vt li isitgich 3 soat ishlasa necha Vt·soat? Bu necha kVt·soat? (1500 × 3 : 1000)
4
Nega isitgichni yopib qo‘ymaymiz va yonuvchan narsalardan uzoq tutamiz?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliHovlida qor qancha?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →