☰ Mundarija · Texnologiya

Izma va dizayner kasbi

Darslar 49–50 · 2 ta dars · Mehnat ta’limi (Texnologiya), umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 7-sinfi uchun darslik. O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2016/2017 (mualliflar nomlari matnda ko‘rsatilmagan)
49

Izma (petlya) tikish texnologiyasi

Darslik: 170–172-betlar
MaqsadIzma (petlya) o‘lchamini, kesish va yo‘rmash tartibini qo‘lda va mashinada bajarishni bilish.
Yangi so‘zlar
izma (petlya) · buttonholetaqilma · fasteninghalqa qaviq · buttonhole stitchko‘zli izma · keyhole buttonhole
Tushuntirish

Tanaga yopishib turadigan kiyimlarni kiyish qulay bo‘lishi uchun ularda taqilmalar bo‘ladi. Markazda taqilmasi bor kiyimlarda izmalar gorizontal, vertikal yoki qiya joylashadi. Izma uzunligi tugma diametriga 0,3 sm (yassi tugma) yoki 0,5 sm (bo‘rtgan tugma) qo‘shib olinadi. Masalan, diametri 1,5 sm li yassi tugma uchun izma 1,8 sm bo‘ladi. Izma chizig‘i gorizontal, uchlari vertikal shtrix bilan belgilanadi. Izma o‘tkir qaychi yoki maxsus izma ochqich bilan kesiladi; ko‘zli izma uchun 0,2×0,2 sm kvadrat o‘yib olinadi. Qo‘lda yo‘rmash tartibi: 1) izma o‘rni belgilanadi va kesiladi; 2) boshida 2–3 qaviq tushirib puxtalanadi; 3) bir tomoni 0,2 sm kenglikda ipak ipda halqa qaviq bilan yo‘rmalanadi; 4) oxirida yana puxtalanadi; 5) ikkinchi tomoni yo‘rmalanadi. Mashinada siniq baxyali mashina bilan yuqori uchidan boshlab 0,5 sm kenglikda yo‘rmalanadi, siniq chiziq kengligi 0,2 sm; boshida va oxirida bir joyda bir necha baxya qilinadi, so‘ng mashina pichog‘i yoki o‘tkir uchli qaychi bilan kesiladi. Eslatma: kitob tartibida avval kesib so‘ng yo‘rmalanadi, ko‘pchilik amaliyotda esa avval yo‘rmalab so‘ng kesish ishonchliroq, chunki gazlama titilmaydi; o‘qituvchi ko‘rsatgan usulni tuting. Xavfsizlik: o‘tkir uchli qaychi va izma ochqichni gazlamani stolga qo‘yib, o‘zingizdan va boshqalardan uzoqqa kesing; barmoq kesilayotgan joyning ostida bo‘lmasin; kesishdan keyin pichoqni yopib qo‘ying; mashinada ishlashda 48-darsdagi xavfsizlik qoidalariga amal qiling; faqat bir kishi ishlaydi.

Namunalar
Tugma diametri 2 sm bo‘lsa, bo‘rtgan tugma uchun izma 2 + 0,5 = 2,5 sm.
Izma boshi va oxiri puxtalanadi: yirtilib ketmasligi uchun.
Sinfda faoliyat

Izma namunasi: 10×10 sm gazlamada qo‘lda va mashinada izma tikish tartibini bajaring. Avval qog‘ozda 3 xil tugma uchun izma uzunligini hisoblab yozing. Faqat o‘qituvchi nazoratida.

Mashq
1
Izma uzunligi qanday topiladi (yassi tugma)?
2
Bo‘rtgan tugma uchun nima qo‘shiladi?
3
Yassi tugma diametri 15 mm. Izma necha mm? (15 + 3)
4
Izma kesilayotganda barmoq qayerda bo‘lmasligi kerak?