☰ Mundarija · Texnologiya

Ushlagich va choynak yopqich

Darslar 61–62 · 2 ta dars · Mehnat ta’limi (Texnologiya), umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 7-sinfi uchun darslik. O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2016/2017 (mualliflar nomlari matnda ko‘rsatilmagan)
61

«Yo‘l-yo‘l» usulida ushlagich tikish

Darslik: 207–209-betlar
Maqsad«Yo‘l-yo‘l» usulida ushlagich tikish tartibini va issiq buyumlar uchun xavfsiz materiallarni bilish.
Yangi so‘zlar
ushlagich · pot holdertasma · stripsintepon (vatin) · battingqiya tasma · bias tape
Tushuntirish

«Yo‘l-yo‘l» quroq bloki markaziy kvadrat atrofiga bir xil enli gazlama tasmalarini navbat bilan tikib yig‘iladi. Tasma enini belgilash uchun maxsus shablon shart emas – eni mos keladigan chizg‘ich yetarli. Tasma uzunligi oldindan aniq kesilmaydi: har bir tasma tikib bo‘lingach, ortiqchasi blok cheti bilan tekislab qirqiladi. Tasmalar soat mili bo‘ylab aylantirib tikilsa, har bir yangi tasma oldingisidan uzunroq bo‘ladi va blok asta kattalashadi; boshqa variantda tasmalar markaziy kvadratning qarama-qarshi tomonlariga juft-juft qo‘shiladi. Och va to‘q rangli tasmalarni navbatlab tanlash naqshni yaqqol qiladi. Ushlagich uchun ikki xil paxta gazlama, qalin paxtali to‘ldirgich, chetiga qiya tasma, ip, igna, angishvona va qaychi kerak. Xavfsizlik va material haqida: ushlagich issiq idishni ushlash uchun, shuning uchun ichki qatlam qalin bo‘lishi kerak. Sintetik to‘ldirgich (sintepon) yuqori haroratda eriydi va ochiq olov yoki qizigan plita yuzasiga tegsa yonadi yoki yopishib qoladi, shuning uchun paxtali to‘ldirgich va paxta gazlama xavfsizroq; ushlagichni olovga, qizigan plitaga yoki qaynoq temir yuzaga qo‘ymang; nam ushlagich bug‘ o‘tkazib kuydirishi mumkin – quruq bo‘lsin. Qaychi o‘tkir bo‘lgani uchun yopiq uzating; mashinada va dazmolda faqat o‘qituvchi nazoratida ishlang; igna va to‘g‘nog‘ichlarni sanab oling. Bunday ushlagichni oshxonada bolalar faqat kattalar bor paytda ishlatadi.

Namunalar
Tasmalar uzunligi tikilgandan keyin aniqlanadi: oldindan kesilmaydi.
Issiq buyum uchun ushlagich paxta to‘ldirgichli bo‘lsa yaxshi: sintetika erib ketishi mumkin.
Sinfda faoliyat

Ushlagich eskizi: «yo‘l-yo‘l» usulining uchta variantini rangli qalam bilan 10×10 sm katakda chizing, qaysi biri chiroyli ekanini tanlang. Sintetik to‘ldirgichning kamchiligini va xavfsiz variantni yozing.

Mashq
1
Tasmalar uzunligi qachon aniqlanadi?
2
Ushlagichda issiqlikdan nima himoya qiladi?
3
Tasmalar kengligi 4 sm; 5 ta tasma qatori yonma-yon jami necha sm kenglik beradi? (4 × 5)
4
Ushlagichni nega olovga yaqinlashtirmaslik kerak?