☰ Mundarija · Texnologiya

Konservalash va chak-chak

Darslar 38–39 · 2 ta dars · Mehnat ta’limi (Texnologiya), umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 7-sinfi uchun darslik. O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2016/2017 (mualliflar nomlari matnda ko‘rsatilmagan)
38

Sabzavot va mevalarni konservalash

Darslik: 124–127-betlar
MaqsadKonservalashning maqsadini, sterilizatsiya va marinadlash usullarini hamda kompot tayyorlash tartibini bilish.
Yangi so‘zlar
konservalash · preservingsterilizatsiya · sterilisationmarinad · marinadeshirbat · syrup
Tushuntirish

Oziq-ovqat buzilishining asosiy sababi mikroorganizmlar: mog‘or zamburug‘lari, bakteriyalar va achitqilar. Mahsulotni uzoq saqlash uchun muzlatish, quritish, tuzlash, sirkalash va isitish (sterilizatsiya) usullari qo‘llanadi. Uyda eng oddiy va ishonchli usul – sterilizatsiya. Mahsulot shisha bankaga solinadi, qopqoq bilan yopiladi va suvda qaynatiladi. Bankalar 0,2 dan 3 l gacha bo‘ladi; ularni berkitish uchun maxsus mashinka ishlatiladi. Bankalar oldindan yuviladi va bug‘latiladi. Meva bankaga yuqori chetidan 2–3 sm qolguncha joylanadi, ustiga shirbat quyiladi, qopqoq yuzaki yopiladi. Bankalar qozonchaga tagligi bilan qo‘yiladi, suv hajmi bankalar hajmiga yaqin bo‘ladi. Suv qaynagach, sterilizatsiya vaqti hisoblanadi: bir litrli o‘rik kompoti uchun kitobda 15–18 daqiqa. Vaqt tugagach bankalar maxsus qisqich bilan olinadi va mashinka bilan zich yopiladi, so‘ng og‘zi pastga qilib sovitiladi. Marinadlashda tuz, shakar, sirka (6–8 %) va ziravorlar ishlatiladi. Havo va suv kirmagan zich bankadagi mahsulot saqlanadi. Xavfsizlik: qaynoq suv, bug‘ va issiq shisha kuydiradi, shuning uchun bu ish faqat o‘qituvchi yoki kattalar tomonidan bajariladi. O‘quvchi mevalarni saralash, yuvish, qog‘ozda reja tuzish va yorliq yozish bilan shug‘ullanadi. Qisqichsiz bankani ushlamang, yorilgan bankani ishlatmang. Qopqog‘i do‘ppayib qolgan yoki ichi bulutlangan konservani ichmang va yemang, uni kattalarga bering. Sirka kuchli hidli va achituvchi: ko‘zga tegmasin. Mevaga allergiya bo‘lsa oldindan ayting.

Namunalar
Sterilizatsiyada bankalar qozonchada tagligi bilan turadi: tagliksiz qaynoq tub bankani yorib yuborishi mumkin.
1 l kompotga 500 g o‘rik, 100 g shakar va 500 g suv: 3 l uchun hammasi 3 barobar ko‘p olinadi.
Sinfda faoliyat

Konserva yorlig‘i: har bir o‘quvchi kompot yorlig‘ini chizadi: nomi, tayyorlangan sana, tarkibi (allergenlarni yozing) va saqlash joyi. Kompotni faqat o‘qituvchi yoki kattalar qaynatadi; sinf faqat o‘rik, olma va boshqa mevalarni qog‘ozda tarozida «tortadi».

Mashq
1
Oziq-ovqat nima sababdan buziladi?
2
Uyda konservalashning oddiy va ishonchli usuli qaysi?
3
1 l kompotga 100 g shakar kerak. 4 l kompotga necha g shakar? (100 × 4)
4
Nega bankani faqat qisqich bilan olamiz?