☰ Mundarija · Texnologiya

Dastgoh, ish joyi va kichik stul

Darslar 3–4 · 2 ta dars · Mehnat ta’limi (Texnologiya), umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 7-sinfi uchun darslik. O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2016/2017 (mualliflar nomlari matnda ko‘rsatilmagan)
3

Qo‘l asboblarini ishga tayyorlash va ish joyini tashkil qilish

Darslik: 18–20-betlar
MaqsadDuradgorlik dastgohining tuzilishini, qo‘l asboblarini ishga tayyorlash va ish joyini xavfsiz tashkil qilishni bilish.
Yangi so‘zlar
duradgorlik dastgohi · carpenter’s benchiskanja · viceish joyi · work placeehtiyot taxtasi · backing board
Tushuntirish

Duradgorlik dastgohi yog‘ochni kerakli holatda mahkam ushlab turish uchun xizmat qiladi. Uning asosiy qismi – oyoqlarga o‘rnatilgan ish stoli; stolda ish buyumini qotirish uchun teshiklar bo‘ladi, chuqurlashtirilgan qismiga asboblar qo‘yiladi. Buyumni qisadigan iskanja vintli mexanizmga ega: vint buralsa jag‘lar yaqinlashadi, bo‘shatilsa uzoqlashadi. Stol balandligi ishlayotgan o‘quvchining bo‘yiga mos bo‘lishi kerak, aks holda qo‘l tez charchaydi va asbob sirpanib ketadi. Iskanjani haddan tashqari qattiq siqish kerak emas, chunki yog‘och ezilib qoladi; dastgoh stolini kesish, chopish va bolg‘adan ortiqcha zarbalardan asrash lozim, shuning uchun ish ostiga ehtiyot taxtasi qo‘yiladi. Asbobni ishga tayyorlash uning dastasi mahkamligi, halqasi va tig‘ining butunligini tekshirishdan boshlanadi; sinik dastali yoki bo‘sh asbob bilan ishlanmaydi. Tig‘ni charxlash faqat o‘qituvchi yoki usta bajaradi, chunki o‘tmas asbob ko‘proq kuch talab qiladi va sirpanib jarohat beradi. Ish joyida asboblar qulay joylashtiriladi: o‘tkir uchlari ishlovchidan chetga qaratilgan, stol ustida ortiqcha narsa yo‘q, qirindi cho‘tka bilan, qo‘l bilan emas, tozalanadi.

Namunalar
O‘quvchi bo‘yi past bo‘lsa, ish uchun dastgoh balandligi unga moslanadi yoki tagiga taglik qo‘yiladi; shunda arra va iskana nazorat qilinadi.
Iskanja juda qattiq siqilgan yupqa taxtada ezilgan iz qoladi; shuning uchun jag‘lar orasiga yumshoq taxtacha qo‘yiladi.
Sinfda faoliyat

Ish joyini tekshirish: ikki juft o‘quvchi bir stolni tartibga soladi (yog‘och bo‘laklari, cho‘tka, o‘lchov asboblari); sheriklar xavfli joylarni topadi (chetga chiqib turgan tig‘, sirpanchiq pol). Kamchiliklar jadvalga yoziladi, keyin tuzatiladi. Haqiqiy asbobni o‘qituvchi ruxsatisiz ushlamang.

Mashq
1
Duradgorlik dastgohining asosiy qismi nima?
2
Stol balandligi nimaga qarab tanlanadi?
3
Ish boshlashdan oldin asbobning qaysi qismlari tekshiriladi?
4
Nega qirindini qo‘l bilan emas, cho‘tka bilan tozalaymiz?