☰ Mundarija · Texnologiya

Ta’minot tizimlari va ta’mirlash

Darslar 32–34 · 3 ta dars · Mehnat ta’limi (Texnologiya), umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 7-sinfi uchun darslik. O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2016/2017 (mualliflar nomlari matnda ko‘rsatilmagan)
32

Suv, gaz, elektr va issiqlik ta’minoti tizimlari; mayda ta’mirlash

Darslik: 101–103-betlar
MaqsadXonadonning suv, gaz, elektr va issiqlik ta’minoti tizimlarini va ulardan xavfsiz foydalanish qoidalarini bilish.
Yangi so‘zlar
suv ta’minoti · water supplygaz hisoblagichi · gas meterventil · valvejo‘mrak · tap
Tushuntirish

Suv ta’minoti tarmoqlari boshi berk, aylanali yoki kombinatsiyalashgan bo‘ladi. Boshi berk tarmoq oddiy binolarda quriladi, tarmoq ishdan chiqsa, ta’minot to‘xtashi mumkin. Aylanali tarmoq ko‘p qavatli uylarni uzluksiz ta’minlaydi, chunki tashqi quvurga bir necha joydan ulangan va bittasi uzilsa ham suv kelaveradi. Xonadon gaz ta’minotiga gaz eltuvchi va taqsimlovchi quvur, gaz oqimini boshqaruvchi uskunalar, gaz hisoblagichi va gazdan foydalanuvchi asboblar kiradi. Gaz quvurlari oshxona, yo‘lak kabi yashash uchun ishlatilmaydigan xonalardan o‘tkaziladi; hojatxona yoki vanna orqali o‘tkazish taqiqlangan. Elektr ta’minoti sxemasi avtomat o‘chirgich, hisoblagich, himoyalovchi o‘chirish qurilmasi, rozetka va kalitlardan iborat; uni faqat mutaxassis o‘rnatadi. Xavfsizlik: gaz hidi sezilsa, olov yoqmaslik, elektr kalitiga tegmaslik, derazalarni ochish, xonadondan chiqib, gaz xizmatiga (O‘zbekistonda 104) qo‘ng‘iroq qilish; gaz uskunalari va simlarini bola o‘zi tuzatmaydi. Ventil va jo‘mrakdagi mayda nosozliklar, masalan, tomchilayotgan jo‘mrak, odatda eskirgan rezina qistirmadan bo‘ladi; uni kattalar avval suv ventilini yopib, keyin almashtiradi. O‘quvchi bunday ishda yordam beradi va ish tartibini o‘rganadi, lekin gaz va elektr uskunalariga tegmaydi.

Namunalar
Tomchilab turgan jo‘mrak: avval suv ventili yopiladi, so‘ng eskirgan qistirma almashtiriladi.
Gaz hidi kelsa: olov yoqilmaydi, kalit bosilmaydi – derazalar ochiladi va xonadondan chiqib, gaz xizmatiga qo‘ng‘iroq qilinadi.
Sinfda faoliyat

Xavfsizlik rolli o‘yini: guruhlar uchta holatni (gaz hidi, tomchilayotgan jo‘mrak, uchqunlayotgan rozetka) sahnalashtirib, to‘g‘ri harakatni ko‘rsatadi. Haqiqiy gaz, tok va suv jihozlariga tegilmaydi.

Mashq
1
Aylanali suv tarmog‘ining afzalligi nima?
2
Gaz hidi sezilsa nima qilinadi?
3
Jo‘mrak sekundiga 1 tomchi tomsa, 60 sekundda necha tomchi? (1 × 60)
4
Nega gaz quvuri hojatxona yoki vanna orqali o‘tkazilmaydi?