☰ Mundarija · Texnologiya

Parmalash va tokarlik stanoklari

Darslar 7–8 · 2 ta dars · Mehnat ta’limi (Texnologiya), umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 7-sinfi uchun darslik. O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2016/2017 (mualliflar nomlari matnda ko‘rsatilmagan)
7

Parmalash stanogi: vazifasi, tuzilishi, xavfsizlik qoidalari

Darslik: 30–31-betlar
MaqsadParmalash stanogining qismlarini, vazifasini va u bilan ishlashdagi xavfsizlik qoidalarini bilish.
Yangi so‘zlar
parmalash stanogi · drilling machineshpindel · spindlepatron · chuckkolonka · column
Tushuntirish

Parmalash stanogi asosan metallni parmalash uchun mo‘ljallangan, lekin yog‘ochni parmalashda ham ishlatiladi. U plita, kolonka va unga o‘rnatilgan konsoldan iborat. Konsol reykali uzatma yordamida kolonka bo‘ylab yuqoriga-pastga suriladi: parmalanadigan yog‘och qalin bo‘lsa, konsol plitadan uzoqlashtiriladi. Konsolda elektr dvigatel va shpindel joylashgan; shpindelga patron o‘rnatilib, unga kerakli diametrdagi silindrik quyruqli parma qotiriladi. Shpindelni dasta yordamida pastga siljitib parmalanadi. Pog‘onali shkiv orqali shpindelning aylanish sonini o‘zgartirish mumkin. Dvigatel va shkivlar himoya to‘sig‘i bilan yopilgan bo‘lishi shart. Xavfsizlik qoidalari: shkivlarni ihotalab qo‘yish; ish vaqtida tasmani almashtirmaslik va aylanayotgan shpindelni qo‘l bilan to‘xtatmaslik; parma yog‘ochdan o‘tib ketib plitani buzmasligi uchun ostiga ehtiyot taxtasi qo‘yish; yog‘ochni mahkam qisish, chunki katta tezlikda u qo‘ldan chiqib ketib jarohat berishi mumkin. Stanokda faqat o‘qituvchi ko‘rsatmasi bilan, ko‘zoynakda, uzun sochni yig‘ib, keng yeng va bo‘yinbog‘siz ishlanadi; hech qachon qo‘lqop kiyilmaydi, chunki u aylanayotgan parmaga o‘ralishi mumkin.

Namunalar
Qalinligi 40 mm bo‘lgan brusokni parmalashda konsol plitadan uzoqlashtiriladi va brusok mashinali iskanjada qisiladi.
Teshik o‘tib ketadigan bo‘lsa, taxta ostiga ehtiyot taxtasi qo‘yiladi; shunda plita zararlanmaydi va chiqish tomoni yirtilmaydi.
Sinfda faoliyat

Stanok «xaritasi»: o‘qituvchi stanok surati ustida qismlarni (plita, kolonka, konsol, dvigatel, shpindel, patron, to‘siq) ko‘rsatadi; o‘quvchilar kartochkalarga nomlarni yozib to‘g‘ri joyga qo‘yadi. Haqiqiy stanokni faqat o‘qituvchi yoqadi, o‘quvchilar xavfsiz masofada kuzatadi.

Mashq
1
Parmalash stanogi qaysi qismlardan iborat?
2
Shpindelga nima o‘rnatiladi?
3
Parmalanadigan yog‘och ostiga nima qo‘yiladi va nega?
4
Stanokda ishlaganda nega qo‘lqop kiyilmaydi?