☰ Mundarija · Texnologiya

Ko‘ylak to‘r chizmasi

Darslar 53–54 · 2 ta dars · Mehnat ta’limi (Texnologiya), umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 7-sinfi uchun darslik. O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2016/2017 (mualliflar nomlari matnda ko‘rsatilmagan)
53

Hisoblash formulasi; ko‘ylak orqa bo‘lagining to‘r chizmasi

Darslik: 183–185-betlar
MaqsadHisoblash formulasi va jadvalini tuzishni hamda ko‘ylak orqa bo‘lagining to‘r chizmasini chizish tartibini bilish.
Yangi so‘zlar
to‘r chizma · grid drawinghisoblash jadvali · calculation tablemasshtab · scaleyelka qiyaligi · shoulder slope
Tushuntirish

Milliy ko‘ylak chizmasi gavdadan olingan o‘lchovlar va qo‘shimcha haqlar asosida chiziladi. Avval hisoblash jadvali tuziladi: unda har bir kesmaning nomi, formulasi, namunaviy o‘lchov va «Mening o‘lchovim» ustuni bo‘ladi. Chizma millimetrli qog‘ozda 1:4 masshtabda chiziladi: asosiy chiziqlar yumshoq (2M), yordamchi chiziqlar qattiqroq (TM) qalamda. Formulalarda ko‘krak aylanasining yarmi KAYA, bo‘yin aylanasining yarmi BnAYA bilan belgilanadi; quyida hisob o‘zimiz tanlagan namunaviy razmer uchun berilgan (KAYA = 48, BnAYA = 18, kiyim uzunligi 92, belgacha uzunlik 38, yelka qiyaligi 40, yelka kengligi 12). To‘r: kiyim uzunligi BnE = KU = 92; to‘r eni BnBn1 = KAYA + (2…4) = 48 + 4 = 52; belgacha BnBl = 38; qo‘ltiq chuqurligi BnK = KAYA : 3 + 5 = 16 + 5 = 21; orqa kenglik KK2 = KAYA : 3 + 3 = 19; yeng o‘mizi kengligi K2K3 = KAYA : 4 = 12, uning yarmi K2K4 = 6; bel va bo‘ksa orasi BlBk – doimiy kesma (16–18 sm). Orqa bo‘lak bo‘yin o‘mizi: eni BnBn2 = BnAYA : 3 + 0,5 = 6 + 0,5 = 6,5, balandligi Bn2Bn3 = BnBn2 : 3 ≈ 2; yelka nuqtasi uchun BlE = yelka qiyaligi + Bn2Bn3 = 40 + 2 = 42; yelka chizig‘i Bn3E1 = yelka kengligi + 1,5 = 13,5. Natijalar 0,5 sm gacha yaxlitlanadi va har kim o‘z o‘lchovini qo‘yib hisoblaydi. Chiziqlar chizg‘ich, burchakli chizg‘ich va lekalo bilan chiziladi. Xavfsizlik: o‘tkir qalam va burchakli chizg‘ich uchlarini ehtiyot qiling, stol chetida qoldirmang, o‘chirg‘ichni og‘izga olmang, qaychini yopiq holda uzating.

Namunalar
KAYA = 48 bo‘lsa, K2K3 = 48 : 4 = 12, K2K4 = 12 : 2 = 6.
Yelka qiyaligi 40 va Bn2Bn3 = 2 bo‘lsa, BlE = 40 + 2 = 42.
Sinfda faoliyat

Hisoblash jadvali: kitob formulalari bo‘yicha o‘z o‘lchovingiz uchun orqa bo‘lak jadvalini to‘ldiring (birinchi 8 qator). Natijalarni millimetrli qog‘ozda 1:4 masshtabda chizing. O‘lchovlarni taqqoslamang.

Mashq
1
Hisoblash jadvalida qaysi ustunlar bor?
2
Chizma qaysi masshtabda chiziladi?
3
KAYA = 48. BnK = KAYA : 3 + 5 necha sm? (48 : 3 + 5)
4
Kiyim uzunligi 92 sm, belgacha uzunlik 38 sm. Beldan etakkacha necha sm? (92 − 38)