☰ Mundarija · Texnologiya

Parmalash operatsiyalari; detal va uzel

Darslar 9–10 · 2 ta dars · Mehnat ta’limi (Texnologiya), umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 7-sinfi uchun darslik. O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2016/2017 (mualliflar nomlari matnda ko‘rsatilmagan)
9

Parmalash stanogida yog‘ochga ishlov berish operatsiyalari

Darslik: 31–33-betlar
MaqsadYog‘ochni parmalash stanogida teshish operatsiyalarini, parma turlarini va ish tartibini bilish.
Yangi so‘zlar
spiral parma · twist drillqoshiqsimon parma · spoon bitzenker · countersinkuchli freza · pointed cutter
Tushuntirish

Zagotovkalarda teshik, uzunchoq teshik va chuqurchalar ochish uchun parmalar, uchli frezalar va zenkerlar ishlatiladi. Parma o‘lchami teshik diametriga mos kelishi, turi esa parmalash sharoitiga, teshik tubining shakliga va chuqurligiga qarab tanlanadi. Yog‘och tolalariga perpendikulyar va sayoz, bir tomoni berk teshiklar keskichli parmalar bilan ochiladi. O‘qi tolalar yo‘nalishidagi teshiklar qoshiqsimon parma bilan parmalanadi. Chuqur teshiklar uchun spiral, vintsimon va shtopor parmalar yaraydi: ular tolalar bo‘ylab ham, tolalarga ko‘ndalang ham parmalay oladi. Spiral parmalar chidamli bo‘ladi. Qirindi plitalardan iborat zagotovkalar uchun qattiq qotishma plastinkali asboblar ishlatiladi. Tartib: yog‘och ostiga ehtiyot taxtasi qo‘yiladi, zagotovka mashinali iskanjada qisiladi, markaz belgisi qo‘yiladi, parma patronga qotiriladi, stanok o‘qituvchi tomonidan yoqiladi va parma bir tekis pastga tushiriladi. Chuqur teshikda parmani vaqti-vaqti bilan ko‘tarib, qirindi chiqarib turiladi. Qirindi cho‘tka bilan, stanok to‘xtagach tozalanadi, ko‘zoynak taqiladi, zagotovka hech qachon qo‘l bilan ushlab parmalanmaydi.

Namunalar
Diametri 8 mm bo‘lgan teshik uchun 8 mm li parma olinadi; kichikroq parma teshikni tor, kattaroq esa keng qiladi.
Brusokning uchida tola bo‘ylab chuqur teshik kerak bo‘lsa, spiral yoki shtopor parma tanlanadi.
Sinfda faoliyat

Parma tanlash: jadvalda 5 xil teshik (sayoz ko‘ndalang, tola bo‘ylab, chuqur, vint kallagi uchun zenker, uzunchoq) berilgan; jamoalar mos parma yoki asbobni topadi. Stanokni faqat o‘qituvchi ishga tushiradi; o‘quvchilar chiziqdan tashqarida kuzatadi.

Mashq
1
Parma o‘lchami nimaga mos bo‘lishi kerak?
2
Tola bo‘ylab teshiklar qaysi parma bilan ochiladi?
3
Zagotovka 4 ta teshik talab qiladi, har biriga 3 marta chuqurlashtirib parma ko‘tariladi. Parma necha marta ko‘tariladi? (4 × 3)
4
Nima uchun zagotovka parmalashda qo‘l bilan ushlanmaydi?