☰ Mundarija · Texnologiya

Modellashtirish va o‘lchov

Darslar 51–52 · 2 ta dars · Mehnat ta’limi (Texnologiya), umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 7-sinfi uchun darslik. O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2016/2017 (mualliflar nomlari matnda ko‘rsatilmagan)
51

Kiyim turlari asosida yangi modellar; milliy ko‘ylaklar

Darslik: 178–179-betlar
MaqsadKiyim turlari asosida yangi modellar yaratish (modellashtirish) va milliy o‘zbek ko‘ylaklarining xususiyatlarini bilish.
Yangi so‘zlar
modellashtirish · modellingasos chizma · base drawingkoketka · yokexonatlas · khan-atlas (traditional silk)
Tushuntirish

Modellashtirish – kiyim modelining loyihasini yaratadigan murakkab ijodiy jarayon. Yangi model asos chizmadan olinadi: bu texnik modellashtirish deyiladi. Model fasoni moda jurnalidan olinadi yoki o‘zingiz chizgan rasmdan tanlanadi. Modelga xos chiziqlar – vitashka, koketka, bo‘rtma shok, bo‘ksa, bel, etak, taqilma, cho‘ntak, yoqa, burma chiziqlari – asos chizmaga ko‘chiriladi va ular modelning rasmidagidek joylashishi kerak, shunda tananing mutanosibligi buzilmaydi. Detalning yangi shakli andozani shartli bo‘laklarga bo‘lib, bo‘laklarni surish va asosiy vitashkalarni yopish bilan hosil qilinadi. Milliy ko‘ylak modeli uchun o‘tkazma yengli ko‘ylak asos chizmasi olinadi. O‘zbek milliy ko‘ylagi odobli ko‘rinishi, kiyishga qulayligi va har yoshga yarashishi bilan qadrlanadi. Etagi yaxlit, yuqori qismi koketkali ko‘ylak ramz bo‘lgani uchungina emas, iqlimga, tabiatga va turmush tarziga mos asrlar davomida sinalgan shakl bo‘lgani uchun saqlanib qolgan: erkin tushib turadigan shakl jazirama quruq iqlimda havoning tabiiy aylanishini ta’minlaydi. Koketka ostligi odatda paxta gazlamadan, shuning uchun ko‘ylakni sun’iy gazlamadan ham tikish mumkin. Koketka shakli (oval, to‘g‘ri to‘rtburchak, burchakli), yoqa va yeng turlari, burma, plisse, qiyiq bo‘laklar, qo‘yma burma, kashta, kant va magiz kabi bezaklar o‘zgarib turadi. Xonatlas gazlamaning rasmi katta va aniq, shuning uchun kam bo‘laklarga bichiladi. Modellashtirishda eskizdan keyin qog‘ozda ishlanadi; qaychi bilan faqat qog‘oz, qalam va chizg‘ichlar ishlatiladi, qaychini yopiq holda uzating. Maktabda milliy libos kiyimlari uchun hamma o‘quvchiga bir xil, qulay va madaniyatli fason tanlanadi.

Namunalar
Ko‘ylakning etagi yaxlit bo‘lsa, gazlama gulining rasmi butun saqlanadi.
Modelning chiziqlari asos chizmaga rasmdagidek ko‘chiriladi: tana mutanosibligi buzilmaydi.
Sinfda faoliyat

Model eskizi: milliy ko‘ylakning ikkita yangi variantini chizing (koketka shakli, yoqa, yeng). Har biri uchun gazlama va bezakni yozing; qaychini qog‘oz kesishdagina ishlating.

Mashq
1
Texnik modellashtirish nima?
2
Milliy ko‘ylak nima uchun iqlimga mos?
3
Burma uchun old etakka 14 sm, orqa etakka 10 sm qo‘shilsa, jami necha sm qo‘shiladi? (14 + 10)
4
Asos chizmaga model chiziqlari qanday ko‘chiriladi?