☰ Mundarija · Texnologiya

Qo‘l tikuvi va tikuv mashinasi

Darslar 47–48 · 2 ta dars · Mehnat ta’limi (Texnologiya), umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 7-sinfi uchun darslik. O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2016/2017 (mualliflar nomlari matnda ko‘rsatilmagan)
47

Qo‘lda bajariladigan ishlarning texnik shartlari; merejka

Darslik: 159–163-betlar
MaqsadQo‘lda tikishning texnik shartlarini, asboblarini va meryejka (ip sug‘urib tikiladigan kashta) usulida dasturxon chetini bezashni bilish.
Yangi so‘zlar
meryejka · mereyka (drawn-thread stitch)g‘ardish · embroidery hoopangishvona · thimbleqaviqqator · row of stitches
Tushuntirish

Qo‘l ishlari ikki guruhga bo‘linadi: tik turib va o‘tirib bajariladigan ishlar. O‘tirganda oyoqlar polga to‘la tiralib turishi, gavda va bosh to‘g‘ri bo‘lishi kerak, aks holda odam tez charchaydi va gavdasi qiyshayadi. Tikilayotgan buyum ko‘zdan 25–30 sm masofada tutiladi, yorug‘lik chap tomondan tushadi. Vaqtincha qaviqqator (ko‘klash) asosiy gazlamadan farq qiladigan rangli ip bilan, doimiy qaviqlar gazlama rangiga mos ip bilan tikiladi; ip uchi tugilib, oxirida bir joyga 2–3 qaviq solib puxtalanadi. Yupqa gazlama qalin gazlama ustiga qo‘yiladi. Asboblar: gazlamaga mos igna, barmoqqa mos angishvona, qaychi, santimetrli lenta, andoza, bo‘r yoki sovun, to‘g‘nog‘ich. Ignalar 1 dan 12 gacha raqamlanadi; yupqa gazlamaga 1–3, qalin matoga 9–12 raqamli igna olinadi. Ip raqami ham gazlamaga moslanadi: yupqa gazlamaga 50–80, qalinga 30–40. Meryejka – baxyasimon kashtaning eng oddiy turi: gazlamadan bo‘ylama va ko‘ndalang iplar sug‘urib siyraklashtiriladi, qolgan iplar bir necha donadan bog‘lanib ustunchalar hosil qilinadi. Kashta uchun polotno to‘qilishdagi gazlama olinadi va u g‘ardishga tortiladi. 130×130 sm dasturxon chetidan bir xil kenglikda iplar sug‘urib olinadi (iplar uzilib ketmasin!), tanda va arqoq iplar teng miqdorda; naqsh to‘rt chetda ishlanadi. Chetlari popuk yoki bukma shokda tikiladi. Tikib bo‘lgach, ipdan tozalanib, nam mato orqali dazmollanadi. Xavfsizlik: igna, to‘g‘nog‘ich, qaychi qutida saqlanadi, ishdan keyin sanab olinadi; ignani og‘izga, kiyimga yoki stol chetiga qadamang; qaychi yopiq holda tutqichi bilan uzatiladi; sinib qolgan igna yo‘qolmasin, o‘qituvchiga ayting; dazmolni o‘qituvchi yoki kattalar nazoratida ishlating.

Namunalar
Dasturxonning chetidan bir xil kenglikda iplar sug‘urib olinadi: tanda va arqoq soni teng bo‘ladi.
Ish o‘rnida yorug‘lik chap tomondan tushishi kerak: o‘ng qo‘l soyada qolmaydi.
Sinfda faoliyat

Texnologik xarita: meryejkada dasturxon chetini bezash ishining 6 qadamli xaritasini chizing (iplar sug‘urish, g‘ardishga tortish, ustunchalar, popuk, tozalash, dazmollash) va har qadam yoniga xavfsizlik belgisini qo‘ying.

Mashq
1
Qo‘l ishlari nechta guruhga bo‘linadi?
2
Tikayotganda buyum ko‘zdan qancha masofada tutiladi?
3
Dasturxon 130×130 sm. Perimetri necha sm? (130 × 4)
4
Ish tugagach igna va to‘g‘nog‘ichlar bilan nima qilinadi?