☰ Mundarija · Texnologiya

Quroq sumka

Darslar 63–64 · 2 ta dars · Mehnat ta’limi (Texnologiya), umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 7-sinfi uchun darslik. O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2016/2017 (mualliflar nomlari matnda ko‘rsatilmagan)
63

«Yo‘l-yo‘l» usulida sumka bichish

Darslik: 213–215-betlar
MaqsadQuroq usulida sumkaning bichiq detallarini tayyorlash: kvadratlar, quroq bo‘laklari va andozani bilish.
Yangi so‘zlar
sumka · bagastar · liningfurnitura · fittings (hardware)sun’iy charm · faux leather
Tushuntirish

Quroq buyumlar badiiy didni o‘stiradi va gazlama qoldiqlaridan tejamkor foydalanishga o‘rgatadi. Sumka uchun turli rangli paxta gazlama qoldiqlari olinadi (xuddi shu usulda sun’iy charmdan ham tayyorlash mumkin). Ish rejasi: avval sumka eskizi va uning qog‘oz andozasi tayyorlanadi; so‘ng tayyor tomoni 5 sm bo‘ladigan kvadratlar har tomondan 1 sm chok haqi bilan, ya’ni 7 sm qilib kesiladi. Kvadratlar avval qator qilib, keyin qatorlar o‘zaro tikiladi; har gal chok haqlari dazmollanadi. Bizning namunada sumkaning ikki tomoni uchun 35×40 sm li ikkita quroq panel kerak: eni bo‘yicha 35 : 5 = 7, balandligi bo‘yicha 40 : 5 = 8 kvadrat, bitta panelga 7 × 8 = 56 kvadrat. Andoza panel ustiga qo‘yilib, atrofida chok haqi qoldirib asosiy detal bichiladi; astar va sintepon undan biroz kattaroq kesiladi, chunki qavilganda biroz qisqaradi. Tasma uchun yaxlit gazlamadan uzun bo‘lak (masalan, 80×10 sm) olinadi. Sun’iy charm bilan ishlashda: dazmolni qo‘ymang yoki eng past haroratda ho‘l mato orqali o‘qituvchi ko‘rsatmasi bilan ishlating (eriydi va yopishadi), to‘g‘nog‘ich o‘rniga qisqich ishlating (teshik qoladi), ingichka bo‘lmagan igna kerak. Xavfsizlik: karton va gazlamani o‘tkir qaychi yoki aylana pichoq bilan stolga qo‘yib, barmoqlarni chetga tutib kesing; aylana pichoq (rotary cutter) bilan faqat o‘qituvchi nazoratida va maxsus yostiqda ishlang, ishlatilmaganda pichoq yopiq tursin; qaychi yopiq uzatiladi; dazmol va mashina bilan faqat o‘qituvchi nazoratida ishlang.

Namunalar
35 sm : 5 sm = 7 ustun, 40 sm : 5 sm = 8 qator: 7 × 8 = 56 kvadrat.
Astar va sintepon asosiy detaldan biroz katta bichiladi, qaviganda siljib qisqarmasligi uchun.
Sinfda faoliyat

Sumka andozasi: 35×40 sm sumka detali uchun kvadratlar rejasini millimetrli qog‘ozda bo‘yab chizing. Aylana pichoq bilan ishlamang; qaychini yopiq uzating.

Mashq
1
Sumka tasmasi qanday gazlamadan bichiladi?
2
Tayyor kvadrat tomoni 5 sm, har tomondan 1 sm chok haqi qo‘shiladi. Kvadrat necha sm qilib kesiladi? (5 + 1 + 1)
3
Tayyor kvadrat 5 sm; 30 sm da nechta kvadrat bor? (30 : 5)
4
Sun’iy charmni dazmollash bo‘yicha qoida nima?