Adabiyot
X–XII asrlarda og‘zaki adabiyot bilan birga turkiy yozma adabiyot ham paydo bo‘ldi. Yusuf Xos Hojib (XI asr) Bolasog‘unda tug‘ilgan; «Qutadg‘u bilig» («Saodatga eltuvchi bilim») dostonini 1069-yilda boshlab, 1070-yilda Koshg‘arda tugatgan va qoraxoniy hukmdori Tavg‘och Bug‘roxonga taqdim etgan; unda adolat, ilm, axloq va davlat boshqaruvi haqida fikrlar bor. Mahmud Koshg‘ariy turkiy yurtlarni kezib, 1072-yil atrofida «Devonu lug‘otit turk» («Turkiy so‘zlar devoni») lug‘atini yozgan; asar turkiy so‘zlarni arabcha izohlaydi va dunyo xaritasini o‘z ichiga oladi. Ahmad Yugnakiyning «Hibat ul-haqoyiq» («Haqiqatlar tuhfasi») asari axloqiy-ta’limiy kitob bo‘lib, ilm va odobni ulug‘laydi. Mahmud az-Zamaxshariy (1075–1144) Xorazmda tug‘ilgan, 50 dan ortiq asar yozgan; «Al-Mufassal» (arab tili grammatikasi) va «Al-Kashshof» (Qur’on tafsiri) asarlari mashhur, u «Jorulloh» va «Xorazm faxri» nomlari bilan ulug‘langan. Ahmad Yassaviyning «Hikmat» asari ham shu davr turkiy adabiyotiga kiradi.
| Asar | Muallif | Yil |
|---|---|---|
| «Qutadg‘u bilig» | Yusuf Xos Hojib | 1069–1070 |
| «Devonu lug‘otit turk» | Mahmud Koshg‘ariy | taxm. 1072 |
| «Hibat ul-haqoyiq» | Ahmad Yugnakiy | — |
| «Al-Mufassal», «Al-Kashshof» | Zamaxshariy (1075–1144) | — |
O‘quvchi darslikdagi notanish so‘zni lug‘atdan qidirdi. U so‘zning ma’nosini va misol gapni topib, o‘z gapini tuzdi. Endi bu so‘zni nutqida ishlata oladi.
Lug‘at tuzuvchi so‘zlar ma’nosini yozadi, muharrir matnni tekshiradi, yozuvchi o‘z tilida kitob yozadi.
Bugun eshitgan yoki o‘qigan bitta notanish so‘zni tanlang, uning ma’nosini lug‘atdan yoki kattalardan toping va shu so‘z bilan o‘z gapingizni tuzing.
«Kitob javoni»: asar nomlari va mualliflarini kartochkalarda aralashtirib, juftlang.