ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · O‘zbekiston tarixi

Turkiy adabiyot va diniy bilimlar

Darslar 27–28 · 2 ta dars · A. Muhammadjonov (2017-yilda F. Sultonov qayta ishlagan). O‘zbekiston tarixi (IV asrdan XVI asrgacha), 7-sinf. «Sharq», Toshkent, 2017 (qayta ishlangan uchinchi nashr)
27

Adabiyot

Darslik: 98–100-betlar
MaqsadTurkiy yozma adabiyotning rivoji va Yusuf Xos Hojib, Koshg‘ariy, Yugnakiy, Zamaxshariy hayoti va asarlarini bayon qilish.
Yangi so‘zlar
«Qutadg‘u bilig» · Qutadgu Bilig«Devonu lug‘otit turk» · Divan Lughat at-Turk«Hibat ul-haqoyiq» · Hibat al-haqa’iqlug‘at · dictionary
Tushuntirish

X–XII asrlarda og‘zaki adabiyot bilan birga turkiy yozma adabiyot ham paydo bo‘ldi. Yusuf Xos Hojib (XI asr) Bolasog‘unda tug‘ilgan; «Qutadg‘u bilig» («Saodatga eltuvchi bilim») dostonini 1069-yilda boshlab, 1070-yilda Koshg‘arda tugatgan va qoraxoniy hukmdori Tavg‘och Bug‘roxonga taqdim etgan; unda adolat, ilm, axloq va davlat boshqaruvi haqida fikrlar bor. Mahmud Koshg‘ariy turkiy yurtlarni kezib, 1072-yil atrofida «Devonu lug‘otit turk» («Turkiy so‘zlar devoni») lug‘atini yozgan; asar turkiy so‘zlarni arabcha izohlaydi va dunyo xaritasini o‘z ichiga oladi. Ahmad Yugnakiyning «Hibat ul-haqoyiq» («Haqiqatlar tuhfasi») asari axloqiy-ta’limiy kitob bo‘lib, ilm va odobni ulug‘laydi. Mahmud az-Zamaxshariy (1075–1144) Xorazmda tug‘ilgan, 50 dan ortiq asar yozgan; «Al-Mufassal» (arab tili grammatikasi) va «Al-Kashshof» (Qur’on tafsiri) asarlari mashhur, u «Jorulloh» va «Xorazm faxri» nomlari bilan ulug‘langan. Ahmad Yassaviyning «Hikmat» asari ham shu davr turkiy adabiyotiga kiradi.

AsarMuallifYil
«Qutadg‘u bilig»Yusuf Xos Hojib1069–1070
«Devonu lug‘otit turk»Mahmud Koshg‘ariytaxm. 1072
«Hibat ul-haqoyiq»Ahmad Yugnakiy—
«Al-Mufassal», «Al-Kashshof»Zamaxshariy (1075–1144)—
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

O‘quvchi darslikdagi notanish so‘zni lug‘atdan qidirdi. U so‘zning ma’nosini va misol gapni topib, o‘z gapini tuzdi. Endi bu so‘zni nutqida ishlata oladi.

Kim ishlatadi

Lug‘at tuzuvchi so‘zlar ma’nosini yozadi, muharrir matnni tekshiradi, yozuvchi o‘z tilida kitob yozadi.

Bugun sinab ko‘ring

Bugun eshitgan yoki o‘qigan bitta notanish so‘zni tanlang, uning ma’nosini lug‘atdan yoki kattalardan toping va shu so‘z bilan o‘z gapingizni tuzing.

Namunalar
Asar — muallif: Qutadg‘u bilig — Yusuf Xos Hojib; Devonu lug‘otit turk — Koshg‘ariy; Hibat ul-haqoyiq — Yugnakiy.
«Xos Hojib» — «eshik og‘asi» martabasi; Tavg‘och Bug‘roxon uni asar uchun bergan.
Sinfda faoliyat

«Kitob javoni»: asar nomlari va mualliflarini kartochkalarda aralashtirib, juftlang.

Mashq
1
«Qutadg‘u bilig» nima degani va kim yozgan?
2
«Devonu lug‘otit turk» nimasi bilan qimmatli?
3
Zamaxshariy qanday nomlar bilan ulug‘langan?
4
Nima uchun turkiy tilda yozilgan asarlar xalq uchun muhim edi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYomg‘ir plashi uchun mato tanlashHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →