ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · O‘zbekiston tarixi

Somoniylar davlati

Darslar 13 · 1 ta dars · A. Muhammadjonov (2017-yilda F. Sultonov qayta ishlagan). O‘zbekiston tarixi (IV asrdan XVI asrgacha), 7-sinf. «Sharq», Toshkent, 2017 (qayta ishlangan uchinchi nashr)
13

Somoniylar

Darslik: 45–47-betlar
MaqsadSomoniylar davlatining tashkil topishi, Ismoil Somoniy faoliyati va boshqaruv tizimini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
Somoniylar · Samanidsdevon · divan (government office)hojib · hajib (court military commander)madrasa · madrasa (Muslim school)
Tushuntirish

Somoniylar dehqon Somonxudotning avlodlari bo‘lib, IX asrda Movarounnahrning turli viloyatlarini noib sifatida boshqargan. Ahmad vafotidan (865) keyin o‘g‘li Nasr Samarqandni markaz qilib viloyatlarni birlashtira boshladi. Aka-uka Nasr bilan Ismoil o‘rtasidagi kurashda Ismoil g‘olib chiqdi va 888-yilda butun Movarounnahrni birlashtirdi (hukmronligi 892–907-yillar, kitobda 888-yildan). U 893-yilda Taroz yurishida dashtliklarga zarba berdi, 900-yilda safforiy Amr ibn Laysni yengib Xurosonni ham qo‘lga kiritdi, xalifa unga hukmdorlik yorlig‘ini yuborishga majbur bo‘ldi. Poytaxt Buxoro bo‘ldi. Davlatni amir va vazir boshliq devonlar boshqargan (Narshaxiyga ko‘ra 10 ta devon); Nasr II (914–943) davrida Registonda devonlar uchun maxsus bino qurilgan. Ismoil doimiy qo‘shin tuzgan, sarbozlar xizmati uchun hojib lavozimi berilgan. Buxoro Sharqda islom ilmining yirik markaziga aylandi, madrasalar, masjidlar, xonaqohlar qurildi; Somoniylar davlati 865–999-yillarda mavjud bo‘ldi.

Somoniylar davlati 865–999Ismoil 892–907Nasr II 914–943865Ahmad vafoti888Ismoil birlashtirdi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab yonidagi uchta kichik gulzor bitta umumiy gulzorga birlashtirildi. Sinflar umumiy ish rejasini tuzdi: kim qaysi kuni sug‘oradi, asbobni kim saqlaydi. Natijada gullar tartib bilan parvarishlandi.

Kim ishlatadi

Shahar rejalashtiruvchisi bir necha kichik loyihani birlashtiradi, kooperativ rahbari umumiy ishni taqsimlaydi, tadbir tashkilotchisi ko‘p guruhni bitta jadvalga keltiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Umumiy bir ish (masalan, uy ishlari yoki sinf vazifasi) uchun bir varaq tuzing: har bir ishga bitta mas’ul kishini yozing.

Namunalar
Yo‘l: Nasr (Samarqand markazi) → Ismoil g‘alabasi → 888 birlashish → 900 Amr ibn Lays yengildi → Buxoro poytaxt.
Hojib — muntazam sarbozlardan o‘sib chiqqan harbiy lavozim; boshlig‘i hojib ul-hujob.
Sinfda faoliyat

«Registon»: devonlar binosi va amir qasri joylashuvini doskada chizib, har bir devon vazifasini taxmin qiling.

Mashq
1
Ismoil Somoniy nimalarga erishdi?
2
Nega xalifalik safforiylar bilan somoniylarni to‘qnashtirmoqchi bo‘lgan?
3
Devon va hojib nima?
4
Nima uchun Buxoro islom ilmining markaziga aylangan, deb o‘ylaysiz?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKechqurun soyda qisqichbaqalarHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →