ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · O‘zbekiston tarixi

VI–VII asrlarda madaniy hayot

Darslar 7 · 1 ta dars · A. Muhammadjonov (2017-yilda F. Sultonov qayta ishlagan). O‘zbekiston tarixi (IV asrdan XVI asrgacha), 7-sinf. «Sharq», Toshkent, 2017 (qayta ishlangan uchinchi nashr)
7

VI–VII asrlarda madaniy hayot

Darslik: 22–26-betlar
MaqsadVI–VII asrlardagi yozuv, dinlar, shaharsozlik, san’at va musiqani bayon qilish.
Yangi so‘zlar
sug‘d yozuvi · Sogdian scriptko‘kturk run yozuvi · Kokturk runic scriptzardushtiylik · Zoroastrianismdevoriy tasvir · wall painting
Tushuntirish

Bu davrda Sug‘d, Xorazm va Toxaristonning alohida yozuvlari bo‘lgan; sug‘d va xorazm yozuvlari qadimgi oromiy yozuvi asosida, toxar yozuvi esa baqtriya yozuvi asosida shakllangan. Turklar 38–40 belgidan iborat ko‘kturk run yozuvidan foydalangan, u tosh va yog‘ochga o‘yib yozishga qulay bo‘lgan; Kultegin va Bilga xoqon bitiklari shu yozuvda. Yozuv ko‘pincha charm, yog‘och, sopolga bitilgan, qog‘oz esa qimmat bo‘lgani uchun kam ishlatilgan. Aholining ko‘pchiligi zardushtiylikka e’tiqod qilgan; buddaviylik, nasroniylik, moniylik va turklarning qam (shomoniylik) dini ham mavjud edi, qam Ko‘k Tangriga sig‘inishga asoslangan. Shahar markazi — shahriston, uni rabotlar o‘ragan; Samarqand eng yirik shaharlardan bo‘lib, maydoni taxminan 200 gektar edi. Afrosiyob, Panjikent, Varaxsha devoriy suratlari, Ajinatepadagi yotgan budda haykali (uzunligi taxminan 12 m), ganch o‘ymakorligi va Choch raqslari bu davr san’atidan dalolat beradi.

Sug‘d yozuviXorazm yozuviQadimgi oromiyyozuviToxar yozuviBaqtriya yozuviKultegin vaBilga xoqonbitiklariKo‘kturk runyozuvi (38–40belgi)Yozuvlar
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

O‘quvchi telefonida klaviatura tilini almashtirib, bir xabarni o‘zbekcha, ikkinchisini inglizcha yozdi. Har bir tilning o‘z harflari bor, ba’zi tovushlar esa turli belgilar bilan yoziladi.

Kim ishlatadi

Tarjimon turli yozuvdagi matnlarni o‘qiydi, shrift dizayneri harflar shaklini chizadi, arxeolog qadimiy bitiklarni o‘qishga urinadi.

Bugun sinab ko‘ring

Ismingizni o‘zingiz biladigan barcha yozuvlarda (lotin, kirill) yozing, so‘ng o‘zingiz o‘ylab topgan maxfiy belgilar bilan ham yozib, birovga o‘qitib ko‘ring.

Namunalar
Yozuv ildizi: oromiy → sug‘d va xorazm; baqtriya → toxar; run → turk bitiklari.
Din xaritasi: zardushtiylik — ko‘pchilik; buddaviylik — Toxariston; nasroniylik — Urgut atrofi; qam — chorvador turklar.
Sinfda faoliyat

«Muzey»: har bir o‘quvchi bir yodgorlik (Ajinatepa, Varaxsha, Afrosiyob, Kultegin bitigi) haqida 2 gapli «ekskursiya» tayyorlaydi.

Mashq
1
Qaysi yozuvlar qadimgi oromiy yozuvi asosida paydo bo‘lgan?
2
Ko‘kturk yozuvi nimalar bilan mashhur?
3
Shahriston va rabotda kimlar yashagan?
4
Nima uchun devoriy suratlar tarixchilar uchun muhim manba?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliUstozlar uchun mo‘ljal o‘yiniHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →