ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · O‘zbekiston tarixi

Me’morchilik, san’at va musiqa

Darslar 29 · 1 ta dars · A. Muhammadjonov (2017-yilda F. Sultonov qayta ishlagan). O‘zbekiston tarixi (IV asrdan XVI asrgacha), 7-sinf. «Sharq», Toshkent, 2017 (qayta ishlangan uchinchi nashr)
29

Me’morchilik, san’at va musiqa

Darslik: 106–108-betlar
MaqsadIX–XIII asr boshlaridagi me’morchilik, naqqoshlik, xattotlik va musiqa san’atini tavsiflash.
Yangi so‘zlar
maqbara · mausoleumminora · minaretxattotlik · calligraphyShashmaqom · Shashmaqom
Tushuntirish

Samarqand, Buxoro, Urganch, Termiz, O‘zgan va Marvda saroy, masjid, madrasa, minora, maqbara, tim va karvonsaroylar qurildi. Buxorodagi Ismoil Somoniy maqbarasi (X asr), Minorai kalon, Vobkent va Jarqo‘rg‘on minoralari (XII asr) shu davr me’morchiligining namunalaridir. Ismoil Somoniy maqbarasi pishiq g‘ishtdan, naqshli terrakota usulida terilgan. Kitobga ko‘ra, Nurota tizmasidagi Xonbandi nomli X asr suv ombori granit tosh va suvga chidamli qorishmadan qurilgan. X asrdan sinchkori imoratlar (yog‘och sinch, orasi xom g‘isht) keng tarqaldi; paxsa va xom g‘isht ham asosiy qurilish materiali edi. Naqqoshlik, o‘ymakorlik rivojlandi, imoratlar peshtoqi, eshigi bitiklar bilan bezatildi. Kitob qo‘lda ko‘chirilgani uchun xattotlik keng tarqalgan san’at edi. Musiqada ud, tanbur, qo‘biz, rubob, nay, surnay, karnay, qonun kabi cholg‘ular chalingan; «Rost», «Navo», «Buzruk» kabi kuylar keyinchalik Shashmaqomning poydevori bo‘lgan. Shashmaqom — «olti maqom» — o‘zbek va tojik xalqlarining mumtoz musiqa majmuyi.

Hozirgi chegaralarSamarqandBuxoroUrganch (Ko‘hna Urganch)TermizO‘zganMarvO‘zbekistonTurkmanistonQirg‘iziston
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinf devor gazetasiga sarlavha yozish kerak edi. O‘quvchi harflarni katta, bir xil va chiroyli qilib yozdi. Sarlavha sinfning oxirgi partasidan ham yaxshi o‘qildi.

Kim ishlatadi

Xattot yoki dizayner yozuvni chiroyli va o‘qiladigan qiladi, me’mor binoning shaklini o‘ylaydi, restavrator eski naqshlarni tiklaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Sinf doskasi uchun bitta so‘zni katta va chiroyli harflar bilan qog‘ozga yozing va uzoqdan o‘qib ko‘ring.

Namunalar
X asrIsmoil Somoniy maqbarasiXII asrVobkent, Jarqo‘rg‘on minoralari
Me’moriy yodgorlik — davr: Ismoil Somoniy maqbarasi — X asr; Vobkent va Jarqo‘rg‘on minoralari — XII asr.
Shashmaqom: «shash» — olti, «maqom» — kuy tizimi; unga Rost, Buzruk, Navo kabi kuylar kiradi.
Sinfda faoliyat

«Me’mor»: guruhlar paxsa, xom g‘isht, pishiq g‘isht bilan kichik «maqbara» maketini (qog‘ozda) chizadi.

Mashq
1
IX–XII asr me’morchilik namunalaridan uchtasini ayting.
2
Sinchkori imoratlar qanday qurilgan?
3
Nima uchun xattotlik keng tarqalgan?
4
Shashmaqom nima?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBahorgi dala kuni uchun joyHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →