Movarounnahr va Xorazmning madaniy hayoti
Arab xalifaligida arab tili ham davlat, ham fan tili bo‘ldi; Bag‘dodda IX asrda «Bayt ul-hikma» tashkil topdi, u yerda kutubxona va rasadxona bo‘lib, qadimgi yunon va hind asarlari arabchaga tarjima qilindi. Muhammad ibn Muso al-Xorazmiy (783–850) Xorazmda tug‘ilgan, Ma’mun davrida «Bayt ul-hikma»da ishlagan; uning «Al-jabr val-muqobala» asari «algebra» atamasiga nom bergan, nomi esa «algoritm» so‘zida saqlangan. Ahmad al-Farg‘oniy (797–865) Quvada tug‘ilgan astronom bo‘lib, Yer meridiani bir darajasini o‘lchashda qatnashgan; Yevropada Alfraganus nomi bilan mashhur. Abu Nasr Farobiy (873–950) Farob shahrida tug‘ilgan, falsafa, mantiq va musiqa bo‘yicha yuzdan ortiq asar yozgan, «Sharq Arastusi» deb ataladi. Abu Ali ibn Sino (980–1037) Buxoro yaqinida tug‘ilgan; 5 jildli «Al-qonun fit-tib» asari uzoq asrlar Yevropa tabobatida qo‘llanma bo‘lgan. Abu Rayhon Beruniy (973–1048) Katda tug‘ilgan, astronomiya, geografiya, tarix bo‘yicha asarlar («Qadimgi xalqlardan qolgan yodgorliklar», «Hindiston») yozgan. 1004-yilda Xorazmda «Ma’mun akademiyasi» shakllanib, olimlarni jamlagan; 1017-yildan keyin ko‘p olimlar G‘aznaga olib ketilgan.
«Allomalar xaritasi»: har bir olimning tug‘ilgan joyini xaritada belgilab, asar nomini yozing.