ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · O‘zbekiston tarixi

Xorazmshohlar davlatining yuksalishi

Darslar 17 · 1 ta dars · A. Muhammadjonov (2017-yilda F. Sultonov qayta ishlagan). O‘zbekiston tarixi (IV asrdan XVI asrgacha), 7-sinf. «Sharq», Toshkent, 2017 (qayta ishlangan uchinchi nashr)
17

Xorazm davlati va uning yuksalishi

Darslik: 60–62-betlar
MaqsadXorazm davlatining ma’muniylar, Otsiz va Takash davridagi yuksalishini va ichki ziddiyatlarni tushuntirish.
Yangi so‘zlar
Ma’muniylar · Ma’munidsAnushteginiylar · AnushteginidsUrganch · Urgench (Gurganj)Iskandari soniy · Iskandar-i Sani (“Second Alexander”)
Tushuntirish

995-yilda Gurganch hukmdori Ma’mun ibn Muhammad Katni egallagach, butun Xorazm bitta hukmdor qo‘liga o‘tdi va u xorazmshoh deb atala boshladi. Shu bilan afrig‘iylar sulolasi o‘rnini ma’muniylar egalladi, markaz esa Ko‘hna Urganchga ko‘chdi. 1017-yilda Mahmud G‘aznaviy Xorazmni zabt etdi, 1040-yildan Xorazm saljuqiylarga qaram bo‘ldi; saljuqiy noibi Anushtegin avlodlari — Anushteginiylar Xorazmni boshqardi. Qutbiddin Muhammad (1097–1127) xorazmshoh unvonini tikladi, Otsiz (1127–1156) esa mustaqillik uchun kurashib, Kaspiydan Sirdaryo o‘rta oqimigacha bo‘lgan yerlarda davlat poydevorini qurdi. Takash (1172–1200) 1187–1193-yillarda Nishopur, Ray va Marvni oldi, 1194-yilda saljuqiy sultoni To‘g‘rulni yengdi. Uning o‘g‘li Alovuddin Muhammad (1200–1220) 1210-yilda qoraxitoylarni mag‘lub etib, Yettisuvgacha bo‘lgan yerlarni qo‘shdi. Biroq yuksalish mehnatkashlar ahvolini yengillashtirmadi: 1210-yilda O‘trorda, 1212-yilda Samarqandda qo‘zg‘olonlar bo‘ldi, viloyat hokimlari va saroy fitnalari davlatni beqaror qildi.

Anushteginiylar 1097–1231Otsiz 1127–1156Takash 1172–1200Muhammad 1200–1220995Kat olindi1040Saljuqiylarga qaram1210Qoraxitoylar yengildi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bu mavzu o‘zgarib turadigan nom, poytaxt va hukmdorlarni tartib bilan eslab qolishga o‘rgatadi. To‘garakning har yilgi sardorlari va sanalarini bitta jadvalga yozgan o‘quvchi kimdan keyin kim kelganini darrov ko‘rdi.

Kim ishlatadi

Arxivchi hujjatlarni sana bo‘yicha tartiblaydi, tarixchi sulolalar ketma-ketligini tuzadi, muzey xodimi ko‘rgazma uchun vaqt jadvali yasaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Maktabda yoki mahallangizda o‘tgan yillarda bo‘lgan uchta eslab qolinadigan voqeani yil bo‘yicha jadvalga yozing.

Namunalar
Dinastiyalar: afrig‘iylar (IV–995) → ma’muniylar (995–1017) → G‘aznaviy, saljuqiy qaramligi → Anushteginiylar (1097–1231).
Hozirgi chegaralarNishopurRayMarvXorazmEronO‘zbekistonTurkmaniston
Takash: 1187–1193 Nishopur, Ray, Marv; 1194 To‘g‘rul yengildi — Eron Xorazmga bo‘ysundi.
Sinfda faoliyat

«Sulola daraxti»: Anushtegin → Qutbiddin → Otsiz → Takash → Muhammad shajarasini doskada chizing.

Mashq
1
Ma’muniylar hokimiyati qachon boshlandi va poytaxt qayer?
2
Xorazmning mustaqilligi kimning nomi bilan bog‘liq?
3
Takash va Alovuddin Muhammad nima ishlar qildi?
4
Nega kengayish davlatni mustahkamlamadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliHovlida qor qancha?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →