ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · O‘zbekiston tarixi

Chig‘atoy ulusi va o‘zbek xalqining shakllanishi

Darslar 24–25 · 2 ta dars · A. Muhammadjonov (2017-yilda F. Sultonov qayta ishlagan). O‘zbekiston tarixi (IV asrdan XVI asrgacha), 7-sinf. «Sharq», Toshkent, 2017 (qayta ishlangan uchinchi nashr)
24

Ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy hayot

Darslik: 85–87-betlar
MaqsadChig‘atoy ulusidagi iqtisodiy islohotlar, yer egaligi shakllari va ulusning bo‘linishini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
yom · yam (relay post station)suyurg‘ol · suyurghal (tax-exempt land grant)Qarshi · KarshiMo‘g‘uliston · Moghulistan
Tushuntirish

XIII asr o‘rtalarida ulug‘ xoqon Munke soliq va hashar tartibini yumshatuvchi yorliq chiqardi: yomlarda ot sonini belgilab, aholidan ortiqcha ot va oziq talab qilish man etildi. 1271-yilda Ma’sudbek Movarounnahrning 16 shahrida bir xil vaznli sof kumush tanga zarb etib, pul islohoti o‘tkazdi. Xon Kebek (1318–1326) o‘z qarorgohini Movarounnahrga ko‘chirib, Nasaf yonida saroy («Qarshi») qurdirdi, shahar keyinroq Qarshi deb atalgan; u 8 grammli kumush dinor va 1 grammli dirham — «kepaki» tangalarini joriy etdi. Urganch va Buxoro tiklandi, Samarqand eski xarobalari yonida yangidan qad ko‘tardi. Yer egaligi to‘rt xil bo‘lgan: mulki devon, mulki inju, mulki vaqf va mulk; xizmat uchun berilgan, soliqdan ozod va meros bo‘ladigan yerlar suyurg‘ol deyilgan. Mo‘g‘ul zodagonlari orasida o‘troq hayotni qo‘llovchilar va shaharlarni buzib, yaylov qilmoqchilar o‘rtasida ziddiyat kuchaydi; XIV asr 40-yillarida ulus ikkiga bo‘lindi: sharqiy qismi — Mo‘g‘uliston (1348-yilda Tug‘luq Temur xon bo‘ldi), g‘arbiy qismi — Movarounnahr.

1271Ma’sudbek pul islohoti1318–1326Kebek xon (1318–1326)1340-yillarUlus ikkiga bo‘lindi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Ikki o‘quvchi bir parta uzunligini o‘lchadi: biri qarich bilan, ikkinchisi chizg‘ich bilan. Natijalari har xil chiqdi. Ikkalasi ham chizg‘ich ishlatgach, sonlar bir xil bo‘ldi.

Kim ishlatadi

O‘lchov asboblarini tekshiruvchi xodim o‘lchovlar to‘g‘riligini ta’minlaydi, quruvchi bir xil o‘lchamda ishlaydi, kassir pulni sanaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Bitta daftarni qarich bilan va chizg‘ich bilan o‘lchab, natijalarni solishtiring. Chizg‘ich bo‘lmasa, ikki kishining qarichi bilan o‘lchab, farqni ko‘ring.

Namunalar
Yer turlari: devon — davlat; inju — hukmdor oilasi; vaqf — masjid/madrasa; mulk — xususiy.
0246881dinordirhamgKebek tangalari, g
Pul: 1271 — Ma’sudbek (sof kumush); XIV asr — Kebek (dinor 8 g va dirham 1 g).
Sinfda faoliyat

«Islohotchilar»: Munke, Ma’sudbek, Kebekdan biri nomidan o‘z islohoti haqida 3 gapli e’lon tayyorlang.

Mashq
1
Ma’sudbekning pul islohoti nimadan iborat edi?
2
Qarshi shahri nomi qanday paydo bo‘lgan?
3
Suyurg‘ol yerlarining o‘ziga xosligi nimada?
4
Nega Chig‘atoy ulusi ikkiga bo‘lindi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBahorgi daryoni ko‘rish rejasiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →