☰ Mundarija · O‘zbekiston tarixi

Ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyot va bunyodkorlik

Darslar 38 · 1 ta dars · A. Muhammadjonov (2017-yilda F. Sultonov qayta ishlagan). O‘zbekiston tarixi (IV asrdan XVI asrgacha), 7-sinf. «Sharq», Toshkent, 2017 (qayta ishlangan uchinchi nashr)
38

Ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyot va bunyodkorlik

Darslik: 141–145-betlar
MaqsadTemuriylar davrida hunarmandchilik, savdo, pul islohoti, yer egaligi turlari va soliqlarni bayon qilish.
Yangi so‘zlar
fulusi adliya · “fulus-i adliya” (reformed copper coin)suyurg‘ol · suyurghal (land/revenue grant)vaqf · waqf (religious endowment)xiroj · kharaj (land tax)
Tushuntirish

Temur va temuriylar davrida shaharlar kengayib, hunarmandchilik rivojlandi: kulolchilik, tosh o‘ymakorligi, yog‘och o‘ymakorligi, duradgorlik, mashhur Samarqand qog‘ozi ishlab chiqarildi. Savdo yo‘llari orqali Xitoy, Hindiston, Rossiya yerlari va Yaqin Sharq bilan aloqa yuritildi. Ulug‘bek 1428-yilda pul islohoti o‘tkazib, mis fulus («fulusi adliya») zarb qildi; bu tangalar yetti shaharda zarb etilgan, kitobga ko‘ra, savdoni osonlashtirgan. Savdogarlardan olinadigan soliq tamg‘a deyilgan. Yer egaligining asosiy turlari: davlat yerlari (mulki devoniy), xususiy yer (mulk), diniy muassasalarga bag‘ishlangan vaqf yerlari va jamoa yerlari. Xizmat evaziga beriladigan suyurg‘ol yerlarida egalari ko‘pincha soliqdan ozod bo‘lgan; tarxon yorliqlari ham imtiyoz bergan. Dehqonlar xiroj to‘lagan: sug‘oriladigan yerdan hosilning taxminan uchdan bir qismigacha, lalmi yerdan olti–sakkizdan bir qismigacha; shuningdek ushr (o‘ndan bir), chorvadan zakot (kitobga ko‘ra 2,5 foiz) va begor (majburiy mehnat) bo‘lgan.

Namunalar
Misol: 100 sentner hosilning uchdan biri xirojga — taxminan 33 sentner; olti–sakkizdan biri bo‘lsa 12–17 sentner.
Yer turlari: davlat — mulki devoniy; shaxsiy — mulk; diniy — vaqf; jamoa — qishloq jamoasi.
Sinfda faoliyat

«Bozor kuni»: bolalar hunarmand, savdogar va soliqchi rolida tamg‘a, xiroj va ushrni hisoblab ko‘rishadi.

Mashq
1
Qanday hunarlar rivojlangan edi?
2
Ulug‘bekning 1428-yilgi islohotida nima o‘zgardi?
3
Yer egaligining to‘rt turini ayting.
4
Nima uchun pul islohoti savdo uchun muhim?