ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · O‘zbekiston tarixi

Qarluqlar, o‘g‘uzlar va tohiriylar

Darslar 12 · 1 ta dars · A. Muhammadjonov (2017-yilda F. Sultonov qayta ishlagan). O‘zbekiston tarixi (IV asrdan XVI asrgacha), 7-sinf. «Sharq», Toshkent, 2017 (qayta ishlangan uchinchi nashr)
12

Qarluqlar, o‘g‘uzlar, tohiriylar

Darslik: 41–44-betlar
MaqsadXalifalik zaiflashuvining sabablarini va qarluqlar, o‘g‘uzlar, tohiriylar, safforiylar davlatlarini bayon qilish.
Yangi so‘zlar
Qarluqlar davlati · Karluk stateO‘g‘uzlar davlati · Oghuz statetohiriylar · Tahiridsxutba · khutba (Friday sermon naming the ruler)
Tushuntirish

VIII asr oxiri — IX asr boshlarida xalifalik qo‘zg‘olonlar va o‘zaro urushlar tufayli zaiflashdi, bu mustaqil davlatlar paydo bo‘lishiga yo‘l ochdi. VIII asr o‘rtalarida Yettisuvda poytaxti Suyob bo‘lgan Qarluqlar davlati tuzildi; hukmdori yabg‘u deyilgan, X asr o‘rtalarida qarluqlarning katta qismi musulmon bo‘lgan. IX asr oxiri — X asr boshida Sirdaryo havzasi va Orol bo‘ylarida poytaxti Yangikent bo‘lgan O‘g‘uzlar davlati vujudga keldi; o‘g‘uzlarning bir qismi keyinroq saljuqiylar boshchiligida g‘arbga ketdi. Xalifa Horun ar-Rashid vafotidan keyin uning o‘g‘illari Amin va Ma’mun 809–813-yillarda taxt uchun kurashdi; Ma’mun Hirot zodagoni Tohir ibn Husayn yordamida Bag‘dodni oldi. Tohir 821-yilda Xuroson noibi bo‘ldi, 822-yilda xutbadan xalifa nomini chiqartirib, amalda mustaqil bo‘ldi. Tohiriylar (821–873) davriga qadar Somonxudot nabiralari Nuh, Ahmad, Yahyo va Ilyos Samarqand, Farg‘ona, Shosh va Hirotga noib etib tayinlangan edi. 873-yilda misgar Ya’qub ibn Lays boshchiligidagi safforiylar Nishopurni olib, tohiriylar hukmronligini tugatdi.

Amin va Ma’mun 809–813Tohiriylar (821–873)822Tohir mustaqil bo‘ldi873Safforiylar Nishopurni oldi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Mahalladagi yoshlar futbol jamoasi avval katta klub qoidalariga amal qilardi. Mustaqil bo‘lgach, ular o‘z nomi va nishonini tanladi. Endi formadagi nom ularning kimligini ko‘rsatadi.

Kim ishlatadi

Dizayner jamoa uchun nishon chizadi, sport tashkilotchisi jamoa nomlarini ro‘yxatga oladi, tadbirkor o‘z korxonasi nomi ostida ishlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Xayoliy jamoa uchun nom va nishon o‘ylab toping: bitta shakl, bitta rang va bitta so‘z. Uni qog‘ozga chizing.

Namunalar
Tohir 822-yilda xalifa nomini xutbadan chiqardi — bu mustaqillikning belgisi edi.
Hozirgi chegaralarSamarqand — NuhFarg‘ona — AhmadShosh — YahyoHirot — IlyosO‘zbekistonAfg‘onistonTurkmanistonQirg‘izistonPokistonTojikistonXitoyQozog‘istonEronHindiston
Somonxudot nabiralari: Nuh — Samarqand, Ahmad — Farg‘ona, Yahyo — Shosh va Ustrushona, Ilyos — Hirot.
Sinfda faoliyat

«Jadval»: qarluqlar, o‘g‘uzlar, tohiriylar, safforiylar uchun davr, hudud, poytaxt jadvalini to‘ldiring.

Mashq
1
Qarluqlar davlati qayerda va qachon tuzilgan, poytaxti qaysi?
2
Tohir ibn Husayn qanday qilib noib bo‘ldi?
3
«Xutbadan nom chiqarish» nimani anglatgan?
4
Nega xalifalikning zaiflashuvi mustaqil davlatlar paydo bo‘lishiga olib keldi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKechqurun soyda qisqichbaqalarHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →