Qarluqlar, o‘g‘uzlar, tohiriylar
VIII asr oxiri — IX asr boshlarida xalifalik qo‘zg‘olonlar va o‘zaro urushlar tufayli zaiflashdi, bu mustaqil davlatlar paydo bo‘lishiga yo‘l ochdi. VIII asr o‘rtalarida Yettisuvda poytaxti Suyob bo‘lgan Qarluqlar davlati tuzildi; hukmdori yabg‘u deyilgan, X asr o‘rtalarida qarluqlarning katta qismi musulmon bo‘lgan. IX asr oxiri — X asr boshida Sirdaryo havzasi va Orol bo‘ylarida poytaxti Yangikent bo‘lgan O‘g‘uzlar davlati vujudga keldi; o‘g‘uzlarning bir qismi keyinroq saljuqiylar boshchiligida g‘arbga ketdi. Xalifa Horun ar-Rashid vafotidan keyin uning o‘g‘illari Amin va Ma’mun 809–813-yillarda taxt uchun kurashdi; Ma’mun Hirot zodagoni Tohir ibn Husayn yordamida Bag‘dodni oldi. Tohir 821-yilda Xuroson noibi bo‘ldi, 822-yilda xutbadan xalifa nomini chiqartirib, amalda mustaqil bo‘ldi. Tohiriylar (821–873) davriga qadar Somonxudot nabiralari Nuh, Ahmad, Yahyo va Ilyos Samarqand, Farg‘ona, Shosh va Hirotga noib etib tayinlangan edi. 873-yilda misgar Ya’qub ibn Lays boshchiligidagi safforiylar Nishopurni olib, tohiriylar hukmronligini tugatdi.
«Jadval»: qarluqlar, o‘g‘uzlar, tohiriylar, safforiylar uchun davr, hudud, poytaxt jadvalini to‘ldiring.