☰ Mundarija · O‘zbekiston tarixi

Temuriylar davridagi siyosiy jarayonlar

Darslar 35 · 1 ta dars · A. Muhammadjonov (2017-yilda F. Sultonov qayta ishlagan). O‘zbekiston tarixi (IV asrdan XVI asrgacha), 7-sinf. «Sharq», Toshkent, 2017 (qayta ishlangan uchinchi nashr)
35

Temuriylar davridagi siyosiy jarayonlar

Darslik: 131–132-betlar
MaqsadAmir Temur vafotidan keyin taxt uchun kurashni, saltanatning ikkiga bo‘linishini va Shohrux hokimiyatining qaror topishini bayon qilish.
Yangi so‘zlar
valiahd · heir to the thronemuxolafat · oppositionviloyat noibi · provincial deputyShohrux · Shahrukh
Tushuntirish

Amir Temur 1405-yil 18-fevralda Xitoyga yurish paytida O‘trorda vafot etdi. Uning ulkan saltanati bir markazdan boshqarish uchun juda keng va xilma-xil edi, bu esa ajralib chiqishni xohlagan kuchlarga qulaylik berdi. Temur nabirasi Pirmuhammadni valiahd qilib belgilagan edi, biroq Mironshohning o‘g‘li Xalil Sulton 1405-yil 18-martda Samarqandni egallab, o‘zini Movarounnahr hukmdori deb e’lon qildi. Unga qarshi amirlar, boshqa shahzodalar va Pirmuhammad bosh ko‘tardi; Pirmuhammad 1407-yil 22-fevralda fitnachilar qo‘lida halok bo‘ldi, Mironshoh esa 1408-yil 22-aprelda Qoraqo‘yunli turkmanlar boshlig‘i Qora Yusuf bilan jangda o‘ldi, Ozarbayjon va Iroq esa temuriylar qo‘lidan chiqdi. Xuroson hokimi Shohrux (Temurning o‘g‘li) 1409-yil 25-aprelda Amudaryodan o‘tib Samarqand tomon yurdi; qariyb besh yillik urushlardan charchagan aholining katta qismi uni qo‘llab-quvvatladi. Shohrux Hirotni markaz qilib Xurosonni, o‘g‘li Ulug‘bek esa Samarqandda Movarounnahrni boshqardi. Shunday qilib, davlat amalda ikki qismga bo‘lindi.

Namunalar
Zanjir: 1405 Temur vafoti → Xalil Sulton Samarqandda → 1407–08 Pirmuhammad va Mironshoh halok → 1409 Shohrux Samarqandda.
Ikki markaz: Hirot (Shohrux, Amudaryodan janubda) va Samarqand (Ulug‘bek, shimolda).
Sinfda faoliyat

«Merosxo‘r kim?»: sinf Temur nabiralari — Pirmuhammad, Xalil Sulton va yana ikki shahzoda rolini o‘ynab, taxtga da’vo uchun dalillar keltiradi.

Mashq
1
Saltanat nima uchun Temur vafotidan keyin parchalana boshladi?
2
Xalil Sulton Samarqandni qachon egalladi?
3
Shohrux Samarqandga qachon yurdi va nega aholi uni quvvatladi?
4
Parchalanish oddiy fuqaro hayotiga qanday ta’sir qiladi? Fikringizni yozing.