ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · O‘zbekiston tarixi

Temuriylar davridagi siyosiy jarayonlar

Darslar 35 · 1 ta dars · A. Muhammadjonov (2017-yilda F. Sultonov qayta ishlagan). O‘zbekiston tarixi (IV asrdan XVI asrgacha), 7-sinf. «Sharq», Toshkent, 2017 (qayta ishlangan uchinchi nashr)
35

Temuriylar davridagi siyosiy jarayonlar

Darslik: 131–132-betlar
MaqsadAmir Temur vafotidan keyin taxt uchun kurashni, saltanatning ikkiga bo‘linishini va Shohrux hokimiyatining qaror topishini bayon qilish.
Yangi so‘zlar
valiahd · heir to the thronemuxolafat · oppositionviloyat noibi · provincial deputyShohrux · Shahrukh
Tushuntirish

Amir Temur 1405-yil 18-fevralda Xitoyga yurish paytida O‘trorda vafot etdi. Uning ulkan saltanati bir markazdan boshqarish uchun juda keng va xilma-xil edi, bu esa ajralib chiqishni xohlagan kuchlarga qulaylik berdi. Temur nabirasi Pirmuhammadni valiahd qilib belgilagan edi, biroq Mironshohning o‘g‘li Xalil Sulton 1405-yil 18-martda Samarqandni egallab, o‘zini Movarounnahr hukmdori deb e’lon qildi. Unga qarshi amirlar, boshqa shahzodalar va Pirmuhammad bosh ko‘tardi; Pirmuhammad 1407-yil 22-fevralda fitnachilar qo‘lida halok bo‘ldi, Mironshoh esa 1408-yil 22-aprelda Qoraqo‘yunli turkmanlar boshlig‘i Qora Yusuf bilan jangda o‘ldi, Ozarbayjon va Iroq esa temuriylar qo‘lidan chiqdi. Xuroson hokimi Shohrux (Temurning o‘g‘li) 1409-yil 25-aprelda Amudaryodan o‘tib Samarqand tomon yurdi; qariyb besh yillik urushlardan charchagan aholining katta qismi uni qo‘llab-quvvatladi. Shohrux Hirotni markaz qilib Xurosonni, o‘g‘li Ulug‘bek esa Samarqandda Movarounnahrni boshqardi. Shunday qilib, davlat amalda ikki qismga bo‘lindi.

1405Temur vafoti; Xalil Samarqandda1407Pirmuhammad halok1408Mironshoh halok1409Shohrux Amudaryodan o‘tdi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab to‘garagi qoidasini yozib qo‘ydi: sardor ketsa, o‘rnini kim egallaydi. Bir kuni sardor kasal bo‘lib qoldi va to‘garak to‘xtamadi, chunki hamma nima qilishni bilardi. Yozilgan qoida tortishuvdan saqladi.

Kim ishlatadi

Tashkilot rahbari o‘rinbosarni belgilaydi, huquqshunos kelishuvni yozadi, jamoa kapitani o‘rniga navbatdagi kishini tayinlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Sinf yoki to‘garak uchun «sardor bo‘lmasa, kim o‘rnini egallaydi» degan bitta qoidani yozing va sababini bir gap bilan qo‘shing.

Namunalar
Zanjir: 1405 Temur vafoti → Xalil Sulton Samarqandda → 1407–08 Pirmuhammad va Mironshoh halok → 1409 Shohrux Samarqandda.
Hozirgi chegaralarHirot — ShohruxSamarqand — Ulug‘bekAfg‘onistonO‘zbekiston
Ikki markaz: Hirot (Shohrux, Amudaryodan janubda) va Samarqand (Ulug‘bek, shimolda).
Sinfda faoliyat

«Merosxo‘r kim?»: sinf Temur nabiralari — Pirmuhammad, Xalil Sulton va yana ikki shahzoda rolini o‘ynab, taxtga da’vo uchun dalillar keltiradi.

Mashq
1
Saltanat nima uchun Temur vafotidan keyin parchalana boshladi?
2
Xalil Sulton Samarqandni qachon egalladi?
3
Shohrux Samarqandga qachon yurdi va nega aholi uni quvvatladi?
4
Parchalanish oddiy fuqaro hayotiga qanday ta’sir qiladi? Fikringizni yozing.
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKosmonavtika kuni: adolatli poygaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →