XIV asr o‘rtalari va Amir Temurning siyosiy maydonga chiqishi

XIV asrning 50–60-yillarida Movarounnahr o‘nga yaqin mustaqil bekliklarga bo‘linib ketdi, ularning o‘zaro urushlari iqtisodni izdan chiqardi, Mo‘g‘uliston xonlari esa o‘lkani talab turdi. An’anaviy sanaga ko‘ra, Amir Temur 1336-yil 9-aprelda Kesh yaqinidagi Xoja Ilg‘or qishlog‘ida barlos urug‘i oqsoqollari oilasida tug‘ilgan; yoshligida ta’lim olgan, chavandozlik va harbiy mashqlar bilan shug‘ullangan. 1360–1361-yillarda Mo‘g‘uliston xoni Tug‘luq Temur Movarounnahrga ikki marta bostirib kirganda, Temur xon huzuriga borib Kesh dorug‘asi etib tayinlandi. Keyin u Balx hokimi Amir Husayn bilan ittifoq tuzib, mo‘g‘ullarga qarshi kurashdi; 1365-yil 22-mayda Chirchiq bo‘yida bo‘lgan «Loy jangi»da ular yengildi. Shundan so‘ng Samarqand aholisi, mudarris Mavlonozoda, hunarmand Abu Bakr Kalaviy va merganlar boshchiligida (sarbadorlar harakati) mo‘g‘ul qo‘shiniga qarshi shaharni himoya qildi va Ilyosxo‘ja chekindi. 1366-yilda Temur va Husayn Samarqandga kelib muzokara olib bordi; sarbadorlarning ikki rahbari Husayn buyrug‘i bilan dorga tortildi, Temur Mavlonozodani qutqarib qoldi. Keyin Temur bilan Husayn o‘rtasida 1366–1370-yillarda kurash davom etdi. Manbalarda Temur yoshligi haqida ma’lumotlar asosan keyingi davr tarixchilaridan keladi.