ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · O‘zbekiston tarixi

Amir Temur saltanati: boshqaruv, qo‘shin va yurishlar

Darslar 32 · 1 ta dars · A. Muhammadjonov (2017-yilda F. Sultonov qayta ishlagan). O‘zbekiston tarixi (IV asrdan XVI asrgacha), 7-sinf. «Sharq», Toshkent, 2017 (qayta ishlangan uchinchi nashr)
32

Amir Temur saltanatida davlat boshqaruvi va harbiy tizim

Darslik: 116–121-betlar
MaqsadAmir Temur saltanatida davlat boshqaruvi, suyurg‘ol, qo‘shin tuzilishi, yurishlari va «Temur tuzuklari»ni bayon qilish.
Yangi so‘zlar
devonbegi · divanbegi (chief minister)suyurg‘ol · suyurghal (land grant)tuman · tümen (unit of 10,000)Temur tuzuklari · Temur Tuzuklari (Institutes of Temur)
Tushuntirish

Davlat ikki idoradan iborat edi: dargoh (oliy hukmdor) va devon; devonni devonbegi (bosh vazir) boshqargan, unda harbiy, mulk va soliq, moliya vazirlari bo‘lgan. Xabarchilik uchun choparlar xizmati va har kunlik yo‘lda yomlar tashkil etilgan. Temur uluslarni o‘g‘illari, nabiralari va amirlarga suyurg‘ol tarzida bergan; vafotiga yaqin Xuroson Shohruxga, G‘arbiy Eron va Ozarbayjon Mironshohga, Fors Umarshayxga (keyin uning farzandlariga), Afg‘oniston va Hindiston Pirmuhammadga berilgan. Qo‘shin o‘nlik tizimiga asoslangan: ayl (10), qo‘shun (100), hazora (1000), tuman (10 000); qo‘shin markaz, o‘ng va chap qanot, oldingi va zaxira qismlardan iborat edi. Temurning harbiy yurishlari: 1371–1390-yillarda Mo‘g‘ulistonga yetti yurish, To‘xtamishga qarshi 1395-yil 15-aprelda Terek daryosi bo‘yidagi g‘alaba, Eron, Iroq va Suriyaga uch (uch, besh, yetti yillik) urush, 1398–1399-yillarda Hindiston, 1402-yil 20-iyulda Anqara jangida Boyazid Yildirimni mag‘lub etib asir olishi. 1404-yil noyabrda Xitoyga yurish boshladi va 1405-yil 18-fevralda O‘trorda vafot etdi. «Temur tuzuklari» uning nomi bilan bog‘liq asar; uning haqiqiy muallifligi va matni haqida tarixchilar bahslashadi.

Vafotiga yaqin berilgan suyurg‘ollar
HududKimga berilgan
XurosonShohrux
G‘arbiy Eron va OzarbayjonMironshoh
ForsUmarshayx
Afg‘oniston va HindistonPirmuhammad
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Uzoq viloyatdan yuborilgan posilka maktabga bir necha saralash punkti orqali yetib keldi. Har bir punktda xodim uni keyingisiga uzatdi, hech kim butun yo‘lni bosib o‘tmadi. Shuning uchun yuk tez va tartib bilan keldi.

Kim ishlatadi

Pochta xodimi jo‘natmalarni saralaydi, kuryer manzilga yetkazadi, logist yo‘lni rejalashtiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Bitta xatni uch kishi orqali yetkazish yo‘lini sxemada chizing: kim oladi, kimga beradi va oxirida kim oladi.

Namunalar
Ayl — 10Qo‘shun — 100Hazora — 1 000Tuman — 10 000
Birliklar: ayl 10; qo‘shun 100; hazora 1000; tuman 10 000.
Anqara: 1402-yil 20-iyul — Boyazid I Yildirim asirga olindi.
Sinfda faoliyat

«Qo‘shin tuzilishi»: sinfni «ayl»larga, «qo‘shun»larga bo‘lib, sxemani sinf xonasida joylashtiring.

Mashq
1
Devonbegi kim edi?
2
Suyurg‘ol nima va Temur uni nima uchun bergan?
3
Temur qo‘shini qanday bo‘linmalardan iborat edi?
4
Terek va Anqara janglarining ahamiyatini taqqoslang.
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBahorgi toshqinni qayerdan kuzatamiz?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →