☰ Mundarija · O‘zbekiston tarixi

Amir Temur saltanati: boshqaruv, qo‘shin va yurishlar

Darslar 32 · 1 ta dars · A. Muhammadjonov (2017-yilda F. Sultonov qayta ishlagan). O‘zbekiston tarixi (IV asrdan XVI asrgacha), 7-sinf. «Sharq», Toshkent, 2017 (qayta ishlangan uchinchi nashr)
32

Amir Temur saltanatida davlat boshqaruvi va harbiy tizim

Darslik: 116–121-betlar
MaqsadAmir Temur saltanatida davlat boshqaruvi, suyurg‘ol, qo‘shin tuzilishi, yurishlari va «Temur tuzuklari»ni bayon qilish.
Yangi so‘zlar
devonbegi · divanbegi (chief minister)suyurg‘ol · suyurghal (land grant)tuman · tümen (unit of 10,000)Temur tuzuklari · Temur Tuzuklari (Institutes of Temur)
Tushuntirish

Davlat ikki idoradan iborat edi: dargoh (oliy hukmdor) va devon; devonni devonbegi (bosh vazir) boshqargan, unda harbiy, mulk va soliq, moliya vazirlari bo‘lgan. Xabarchilik uchun choparlar xizmati va har kunlik yo‘lda yomlar tashkil etilgan. Temur uluslarni o‘g‘illari, nabiralari va amirlarga suyurg‘ol tarzida bergan; vafotiga yaqin Xuroson Shohruxga, G‘arbiy Eron va Ozarbayjon Mironshohga, Fors Umarshayxga (keyin uning farzandlariga), Afg‘oniston va Hindiston Pirmuhammadga berilgan. Qo‘shin o‘nlik tizimiga asoslangan: ayl (10), qo‘shun (100), hazora (1000), tuman (10 000); qo‘shin markaz, o‘ng va chap qanot, oldingi va zaxira qismlardan iborat edi. Temurning harbiy yurishlari: 1371–1390-yillarda Mo‘g‘ulistonga yetti yurish, To‘xtamishga qarshi 1395-yil 15-aprelda Terek daryosi bo‘yidagi g‘alaba, Eron, Iroq va Suriyaga uch (uch, besh, yetti yillik) urush, 1398–1399-yillarda Hindiston, 1402-yil 20-iyulda Anqara jangida Boyazid Yildirimni mag‘lub etib asir olishi. 1404-yil noyabrda Xitoyga yurish boshladi va 1405-yil 18-fevralda O‘trorda vafot etdi. «Temur tuzuklari» uning nomi bilan bog‘liq asar; uning haqiqiy muallifligi va matni haqida tarixchilar bahslashadi.

Namunalar
Birliklar: ayl 10; qo‘shun 100; hazora 1000; tuman 10 000.
Anqara: 1402-yil 20-iyul — Boyazid I Yildirim asirga olindi.
Sinfda faoliyat

«Qo‘shin tuzilishi»: sinfni «ayl»larga, «qo‘shun»larga bo‘lib, sxemani sinf xonasida joylashtiring.

Mashq
1
Devonbegi kim edi?
2
Suyurg‘ol nima va Temur uni nima uchun bergan?
3
Temur qo‘shini qanday bo‘linmalardan iborat edi?
4
Terek va Anqara janglarining ahamiyatini taqqoslang.