Amir Temur saltanatida davlat boshqaruvi va harbiy tizim
Davlat ikki idoradan iborat edi: dargoh (oliy hukmdor) va devon; devonni devonbegi (bosh vazir) boshqargan, unda harbiy, mulk va soliq, moliya vazirlari bo‘lgan. Xabarchilik uchun choparlar xizmati va har kunlik yo‘lda yomlar tashkil etilgan. Temur uluslarni o‘g‘illari, nabiralari va amirlarga suyurg‘ol tarzida bergan; vafotiga yaqin Xuroson Shohruxga, G‘arbiy Eron va Ozarbayjon Mironshohga, Fors Umarshayxga (keyin uning farzandlariga), Afg‘oniston va Hindiston Pirmuhammadga berilgan. Qo‘shin o‘nlik tizimiga asoslangan: ayl (10), qo‘shun (100), hazora (1000), tuman (10 000); qo‘shin markaz, o‘ng va chap qanot, oldingi va zaxira qismlardan iborat edi. Temurning harbiy yurishlari: 1371–1390-yillarda Mo‘g‘ulistonga yetti yurish, To‘xtamishga qarshi 1395-yil 15-aprelda Terek daryosi bo‘yidagi g‘alaba, Eron, Iroq va Suriyaga uch (uch, besh, yetti yillik) urush, 1398–1399-yillarda Hindiston, 1402-yil 20-iyulda Anqara jangida Boyazid Yildirimni mag‘lub etib asir olishi. 1404-yil noyabrda Xitoyga yurish boshladi va 1405-yil 18-fevralda O‘trorda vafot etdi. «Temur tuzuklari» uning nomi bilan bog‘liq asar; uning haqiqiy muallifligi va matni haqida tarixchilar bahslashadi.
| Hudud | Kimga berilgan |
|---|---|
| Xuroson | Shohrux |
| G‘arbiy Eron va Ozarbayjon | Mironshoh |
| Fors | Umarshayx |
| Afg‘oniston va Hindiston | Pirmuhammad |
Uzoq viloyatdan yuborilgan posilka maktabga bir necha saralash punkti orqali yetib keldi. Har bir punktda xodim uni keyingisiga uzatdi, hech kim butun yo‘lni bosib o‘tmadi. Shuning uchun yuk tez va tartib bilan keldi.
Pochta xodimi jo‘natmalarni saralaydi, kuryer manzilga yetkazadi, logist yo‘lni rejalashtiradi.
Bitta xatni uch kishi orqali yetkazish yo‘lini sxemada chizing: kim oladi, kimga beradi va oxirida kim oladi.
«Qo‘shin tuzilishi»: sinfni «ayl»larga, «qo‘shun»larga bo‘lib, sxemani sinf xonasida joylashtiring.