ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · O‘zbekiston tarixi

Temuriylar saltanatining inqirozi

Darslar 37 · 1 ta dars · A. Muhammadjonov (2017-yilda F. Sultonov qayta ishlagan). O‘zbekiston tarixi (IV asrdan XVI asrgacha), 7-sinf. «Sharq», Toshkent, 2017 (qayta ishlangan uchinchi nashr)
37

Temuriylar saltanatining inqirozga yuz tutishi

Darslik: 137–140-betlar
MaqsadTemuriylar saltanatining inqirozi, Abu Said, Sulton Husayn va Alisher Navoiy faoliyati, Movarounnahrdagi tarqoqlik hamda Shayboniylar kelishini bayon qilish.
Yangi so‘zlar
siyosiy beqarorlik · political instabilityXoja Ahror · Khoja AhrarSulton Husayn Boyqaro · Sultan Husayn BayqaraShayboniylar · the Shaybanids
Tushuntirish

Ulug‘bek o‘ldirilgach, Abdullatif ukasi Abdulaziz va ota tarafdorlarini ham o‘ldirtirdi, biroq olti yarim oy ichida o‘zi fitna qurboni bo‘ldi. Samarqandda Mirzo Abdullo, Buxoroda Abu Said hukmdor bo‘ldi; 1451-yilda Abu Said Abulxayrxon yordamida Bulung‘ur anhori bo‘yidagi jangda Abdulloni yengib, Samarqandni oldi, 1457-yilda Hirotni ham egalladi. 1469-yil boshida u turkmanlar (Oqqo‘yunlilar)ga qarshi yurishda asirga tushib, qatl etildi. 1469-yil 24-martda Sulton Husayn Boyqaro Hirotga kirdi: davlat yana ikkiga bo‘lindi, Xurosonni Husayn (qariyb 40 yil), Movarounnahrni Abu Saidning o‘g‘illari — avval Sulton Ahmad (1469–1494) — boshqardi. Husayn davrida iqtisod va madaniyat ko‘tarildi, buning ortida vazir Alisher Navoiy (1441–1501) ham turardi. Movarounnahrda esa tarqoqlik kuchaydi; Xoja Ubaydulloh Ahror 1454-yilda Samarqandni qamal qilgan Abulqosim Bobur bilan raqiblarni yarashtirdi. Shu zaif holatdan foydalanib, Dashti Qipchoqdan kelgan Muhammad Shayboniyxon 1500–1501-yillarda Buxoro va Samarqandni egalladi, 1507-yilda Hirotni olib temuriylar hukmronligiga yakun yasadi.

Abu Said 1451–1469Husayn Boyqaro (Hirot)1500–1501: Buxoro, Samarqand1457Abu Said Hirotni oldi1507Temuriylar hukmronligi tugadi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Mahalla klubida kichik kitob javoni qo‘yildi: istagan kishi o‘qigan kitobini qoldirib, boshqasini olib ketishi mumkin. Javon asta to‘lib bordi va bolalar ham, kattalar ham undan foydalandi. Kitoblar bir qo‘ldan ikkinchisiga o‘tib yurdi.

Kim ishlatadi

Kutubxonachi kitoblarni to‘plab tarqatadi, mahalla faollari jamoat joylarini tashkil qiladi, o‘qituvchi o‘qishni targ‘ib qiladi.

Bugun sinab ko‘ring

O‘qigan biror matningizni tanlang va uni boshqa o‘quvchiga tavsiya qilish uchun bir gaplik taqriz yozing.

Namunalar
Hozirgi chegaralarDashti Qipchoq — ShayboniylarHirot — HusaynSamarqand — Sulton AhmadQozog‘istonO‘zbekistonAfg‘oniston
Parchalanish xaritasi: Xuroson (Hirot, Husayn) — Movarounnahr (Samarqand, Sulton Ahmad) — shimolda Shayboniy ko‘chmanchilar.
Navoiy hukmdor emas, vazir edi: u davlatni kuch bilan emas, obodonchilik va madaniyat bilan mustahkamlashga intildi.
Sinfda faoliyat

«Xoja Ahror vositachi»: ikki bola raqib shahzoda, uchinchisi Xoja Ahror bo‘lib, kelishuv shartlarini muhokama qiladi.

Mashq
1
Abu Said qachon Samarqandni va Hirotni egalladi?
2
1469-yilda saltanat qanday bo‘linib ketdi?
3
Alisher Navoiy Sulton Husaynning qanday ishlariga hissa qo‘shdi?
4
Nega Shayboniylar temuriylar saltanatini oson egalladi, deb o‘ylaysiz?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQizilqum chetiga: poyezdmi, avtobusmi?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →