☰ Mundarija · O‘zbekiston tarixi

Temuriylar saltanatining inqirozi

Darslar 37 · 1 ta dars · A. Muhammadjonov (2017-yilda F. Sultonov qayta ishlagan). O‘zbekiston tarixi (IV asrdan XVI asrgacha), 7-sinf. «Sharq», Toshkent, 2017 (qayta ishlangan uchinchi nashr)
37

Temuriylar saltanatining inqirozga yuz tutishi

Darslik: 137–140-betlar
MaqsadTemuriylar saltanatining inqirozi, Abu Said, Sulton Husayn va Alisher Navoiy faoliyati, Movarounnahrdagi tarqoqlik hamda Shayboniylar kelishini bayon qilish.
Yangi so‘zlar
siyosiy beqarorlik · political instabilityXoja Ahror · Khoja AhrarSulton Husayn Boyqaro · Sultan Husayn BayqaraShayboniylar · the Shaybanids
Tushuntirish

Ulug‘bek o‘ldirilgach, Abdullatif ukasi Abdulaziz va ota tarafdorlarini ham o‘ldirtirdi, biroq olti yarim oy ichida o‘zi fitna qurboni bo‘ldi. Samarqandda Mirzo Abdullo, Buxoroda Abu Said hukmdor bo‘ldi; 1451-yilda Abu Said Abulxayrxon yordamida Bulung‘ur anhori bo‘yidagi jangda Abdulloni yengib, Samarqandni oldi, 1457-yilda Hirotni ham egalladi. 1469-yil boshida u turkmanlar (Oqqo‘yunlilar)ga qarshi yurishda asirga tushib, qatl etildi. 1469-yil 24-martda Sulton Husayn Boyqaro Hirotga kirdi: davlat yana ikkiga bo‘lindi, Xurosonni Husayn (qariyb 40 yil), Movarounnahrni Abu Saidning o‘g‘illari — avval Sulton Ahmad (1469–1494) — boshqardi. Husayn davrida iqtisod va madaniyat ko‘tarildi, buning ortida vazir Alisher Navoiy (1441–1501) ham turardi. Movarounnahrda esa tarqoqlik kuchaydi; Xoja Ubaydulloh Ahror 1454-yilda Samarqandni qamal qilgan Abulqosim Bobur bilan raqiblarni yarashtirdi. Shu zaif holatdan foydalanib, Dashti Qipchoqdan kelgan Muhammad Shayboniyxon 1500–1501-yillarda Buxoro va Samarqandni egalladi, 1507-yilda Hirotni olib temuriylar hukmronligiga yakun yasadi.

Namunalar
Parchalanish xaritasi: Xuroson (Hirot, Husayn) — Movarounnahr (Samarqand, Sulton Ahmad) — shimolda Shayboniy ko‘chmanchilar.
Navoiy hukmdor emas, vazir edi: u davlatni kuch bilan emas, obodonchilik va madaniyat bilan mustahkamlashga intildi.
Sinfda faoliyat

«Xoja Ahror vositachi»: ikki bola raqib shahzoda, uchinchisi Xoja Ahror bo‘lib, kelishuv shartlarini muhokama qiladi.

Mashq
1
Abu Said qachon Samarqandni va Hirotni egalladi?
2
1469-yilda saltanat qanday bo‘linib ketdi?
3
Alisher Navoiy Sulton Husaynning qanday ishlariga hissa qo‘shdi?
4
Nega Shayboniylar temuriylar saltanatini oson egalladi, deb o‘ylaysiz?